Minuit, Paris s'éveille - nachtwandelingen

'In de blinde muur pal tegenover het Gare de l'Est zit een klein deurtje. Het leidt naar een verborgen binnenplaats.'
Door Jana Antonissen & Sanne De Wilde op 25 feb 2016
Tekst
Literatuur
Schrijfresidentie Parijs
© Marianne Hommersom
© Marianne Hommersom

Tijdens de schrijfresidentie van deBuren in de zomer van 2015 gaan journaliste Jana Antonissen en fotografe Sanne De Wilde  's nachts in Parijs op stap met als gids Vlamingen en Nederlanders voor wie de lichtstad geen geheimen meer heeft.  Het resultaat is deze reportage in woord en beeld. Vijf flaneertochten na zonsondergang in gezelschap van Brecht Evens, David Van Reybrouck, Martena Duss, Marijn Kruk en Sara Verhagen.

Brecht Evens, striptekenaar en illustrator

'Ik heb geen zin om na te denken over een wandeling. Ik wil gewoon goed uitgaan. Ik dacht jullie ook?' Brecht Evens bestelt zes wijntjes. Eentje voor mij, de overijverige journaliste, en eentje voor Sanne, overijverige fotografe. Nog eentje voor Alma, een bekende Nederlandse schrijfster, en eentje voor Guillaume, een minder bekende Franse uitgever. Twee wijntjes voor zichzelf, de vermoeide striptekenaar.

© Sanne De Wilde

Ons pleidooi om te flaneren bij zonsondergang verbleekt in het felroze neonlicht van Retour O Sorbier, een oude brasserie in Ménilmontant. Voor de wijk door Parijs werd opgeslokt, was Ménilmontant een arbeidersdorpje en toevluchtsoord voor illegale religieuze communes. De wijn was er goedkoop en vloeide vanzelfsprekend rijkelijk.

Om er verder geen woorden aan vuil te maken, tekent Brecht een rooster in mijn notitieboekje. Horizontaal schrijft hij de naam van verschillende etablissementen. Verticaal lijst hij soorten drank op. Hoewel we tot nu toe enkel sauvignon dronken, weet het rooster al wat de nacht brengt. Witte en rode wijn en rosé, bier, wodka en tequila.
Met zijn lange, warrige haren en rijzige gestalte, gestoken in een grijs marcelleke en zwarte jeans met puntlaarzen, ziet Brecht eruit alsof het Parijse nachtleven voor hem geen geheimen meer kent.

We stemmen in met zijn belofte op een nuit blanche à la Evens. Uiteindelijk is jezelf van bar naar bar slepen ook wandelen. De rest van het tafelgezelschap volgt; geen keuze.
Bij het afrekenen wil de Portugese ober weten welke vreemde taal wij spreken. "Alsof er een kat op het toetsenbord is gaan zitten; dat is Nederlands", legt Brecht uit. Spontaan brengt hij een synchrone vertaling van een van de grootste Nederlandstalige hits aller tijden, 'Klein klein kleutertje': "Maman va se plaindre, papa va te frapper! Petit petit gamin, va t'en toute de suite d'ici!"

Op de Rue de Ménilmontant passeren we het appartement dat Brecht had willen kopen, moest het voorlopig niet buiten het bereik van zijn portefeuille blijven. Iets verderop ligt Le Monte-en-l'Air, een bekende galerie en boekenwinkel die ook zijn graphic novels verkoopt. "De eigenaar is wel eens iets bij mij komen drinken. Tegen een uur of vier 's nachts zat hij dan als een oude, vermoeide koning in mijn zetel."

Twee jaar woont en werkt Brecht nu in Parijs, en hij is niet meteen van plan terug te keren naar België. Parijs is een goede stad voor een striptekenaar; duur, maar altijd inspirerend. "Als kunstenaar heb je nooit, ofwel voortdurend vakantie", bedenkt Brecht zich. Verveeld door onze onbegrijpelijke kinderliedjes en benevelde toestand herinnert Guillaume zich plots dat hij eigenlijk op tijd naar bed zou gaan. Op een onbewaakt moment maakt hij zich uit de voeten. Brecht lijkt er niet mee in te zitten; als nachtkapitein drie vrouwen aanvoeren, bevalt hem.

© Sanne De Wilde

Waar de Rue de Ménilmontant overgaat in de Rue Oberkampf wil hij even voordoen hoe hij, exact op deze plek, zijn vroegere vriendin assisteerde terwijl zij haar maag leegde. Liefde is: haar haar vasthouden wanneer ze overgeeft.
Naarmate we verder wandelen, nemen de donkere, met graffiti bezaaide cafeetjes en crêperies in aantal toe, samen met het aantal zwalpende voorbijgangers. We worden aangeklampt door een klein meisje met grote pupillen. Ze vraagt om een sigaret, in ruil heeft ze veel liefde te geven.

In de Rue Jean-Pierre Timbaud loodst Brecht ons de Alimentation Générale binnen; een kelder waar de algemene voedingswaren bestaan uit sterke drank en luide dansmuziek.
Maar vannacht speelt de dj zijn zwoele beats voor niemand in het bijzonder. Achter hun toog proberen de barmannen de sfeer erin te houden met enkele gewaagde danspasjes.
"Deze plek is echt mijn ding", zegt Brecht Evens. "Maar we zijn duidelijk iets te vroeg, sorry. Ik wil jullie nog niet verspillen."
We drinken shotjes tequila om de leegte te vullen.
"Ik heb een vriendin die het zout zo van haar elleboog likt", vertelt Brecht terwijl wij morsig zout tussen onze duim en wijsvinger strooien. "Ze mist een onderarm. Dat ontdekte ik pas toen we samen shotjes deden."

Gezegend met nog al onze ledematen moedigt Beyoncé ons door de speakers aan deze los te schudden en zelf het feest op gang te brengen. Het voordeel van een onderbemande dansvloer is dat de dj verplicht is al je verzoeknummertjes in te willigen.
We dansen als maniakken, met ons vijf de zaal vullend. Enkele verloren gelopen feestgangers sluiten zich dankbaar bij ons aan. De barman beloont ons met lycheelikeur die naar mondwater smaakt.
Alma speelt verstoppertje met een zwarte man die zo snel danst dat het pijn doet aan mijn ogen. Hij lijkt wel een dolgedraaide nachtkikker, zijn gelaat voortdurend in een brede grijns geplooid en zijn ledematen vijf keer zo flexibel als de mijne.
Om twee uur sluit de bar. Buiten op de stoep komen we op adem. "Jullie doen me heimwee krijgen", zegt Brecht terwijl hij een nieuw pakje sigaretten aanbreekt.

© Sanne De Wilde

Omdat de nacht nog maar net begonnen is, maar de zin en fysieke mogelijkheid om naar het volgende feest te wandelen ons vergaan zijn, houden we een taxi aan.
"Ik hou van taxi's, ik zou er mijn hele leven in kunnen rondrijden. De transits tussen twee feesten zijn de beste momenten", zegt Brecht. We rijden naar La Plage Du Glazart, een gelegenheidsstrand aan Porte de la Villette.
De muziek is er eerder machinaal, net zoals de bewegingen van de mensen die door het zand ploeteren. Nog voor ik mijn vermoeide lijf in een strandstoel heb kunnen planten, draagt Brecht al een nieuw rondje tequila aan. Wanneer wij vriendelijk bedanken, haalt hij zijn schouders op en drinkt de vier kleine glaasjes zelf leeg.
Ik heb zin in meer substantiële voeding en stel voor iets te gaan eten. Brecht kent een goed adres, een nachtrestaurant waar hij wel vaker komt met een occasioneel lief. Ons wil hij er enkel mee naartoe nemen op voorwaarde dat we verder drinken. We zweren plechtig bij het heil van rode wijn en stappen weer een taxi in.

Aan Les Halles ligt Au Pied De Cochon, een keurig restaurant waar je de klok rond traditionele Franse keuken kunt krijgen. De obers zijn er zoals het hoort; voorzien van een vlinderdasje en goede manieren. Ze begroeten Brecht hartelijk en behandelen ons als hoog gezelschap uit de Lage Landen. In dit weelderige spiegelpaleis van art nouveau kroonluchters en marmeren overdaad is om vijf uur 's ochtends steak tartare verorberen de normaalste zaak van de wereld.
Na deze copieuze maaltijd beheerst mijn bed mijn gedachten. Ook Sanne en Alma willen naar huis; Brecht nog niet. Vanuit alweer een nieuwe taxi zwaaien we onze gastheer gedag; voor Brecht Evens is de nacht nooit over.

 

David Van Reybrouck, cultuurhistoricus, archeoloog en schrijver

Op de laatste zuidelijke reep Parijs, vlak voor de periferie begint, ligt een groot park waar de concentratie aan internationale kennis per vierkante meter piekt. Op de Cité internationale universitaire de Paris bouwden 38 verschillende landen hun vestiging; een architecturale speeltuin van studentenhuizen.

© Sanne De Wilde

In het Maison des étudiants belges et luxembourgeois heeft David Van Reybrouck vijf maanden gewoond toen hij aan zijn proefschrift in de archeologie werkte.  "Een zeldzame doctoraatsstudent tussen de uitgelaten, jonge honden", herinnert hij zich terwijl hij twintig jaar later opnieuw door de brede lanen van de campus dwaalt.

We zoeken naar een geschikte plek voor een fotoportret. De zon is net onder. Op straathoeken en bordessen verzamelen groepjes studenten; hun stemmen onstuimig, hun tassen vol glazig gerinkel. Ze kijken amper op wanneer de bekroonde Belgische schrijver met weidse gebaren van de hoge trap springt voor een goedkeurende flits van Sanne. En nog eens. En nog eens.
Na de fotogenieke bokkensprongen wil David met ons naar het Quartier Latin; de pianobar zoeken waar hij twintig jaar geleden, na een optreden van de ondertussen overleden klavecinist Gustav Leonhardt, belandde. Hij hoopt dat de bar een langer leven beschoren is.
Onderweg naar het metrostation passeren we een pannenkoekenkraam. David houdt halt. "Voor een goede Franse crêpe met crème de marrons mag je mij altijd wakker maken. Laten we er eentje nemen, we hoeven toch niet altijd zo gezond te doen."

Als we van de nachtelijke snack genieten op het fluorescerende metromeubilair maakt zijn aanvankelijke enthousiasme plaats voor ontnuchtering. "Hij bakt zijn koeken te licht."
Wanneer de metro halt houdt in het station van Port-Royal wijst David door het raam naar de vuilnisbakken. "Vlak voor ik hier arriveerde, kreeg Frankrijk voor het eerst te maken met moslimterrorisme. In dit station kwamen verschillende mensen om, onder wie een pas getrouwd koppel. Na de aanslagen hebben ze die vuilnisbakken versmald, zodat er geen bom meer in zou passen."

© Sanne De Wilde

We stappen af bij Luxembourg, de Boulevard Saint-Michel op. "Den Boul'Miche voor de vrienden", weet David. Hij kent zijn weg in het intellectuele hart van de stad waar zich naast de Sorbonne-universiteit ook de vroegere stamkroegen van Camus en Sartre bevinden.
We wandelen richting het Panthéon. De imposante begraafplaats voor beroemde Fransen heeft in het donker iets onheilspellends; alsof de helden van de republiek onrustig liggen te woelen in hun graf.
Zwijgend nemen we de overweldigende aanwezigheid van het gebouw op, dan haalt David zijn schouders op. "Ik begrijp dit land niet. De Franse republiek is een religieuze aristocratie geworden, net zoals haar Grandes écoles: oorspronkelijk voor iedereen met talent, vandaag een onbereikbare elite met een eigen taal."

Op het dak laat een licht briesje de Franse vlag aarzelend wapperen. "De vlag rafelt", merkt David op. "Dat kan tellen qua metafoor."
We laten de doden voor wat ze zijn en gaan op zoek naar die ene pianobar van twintig jaar geleden. David herinnert zich nog dat die zich in een zijstraatje van het Panthéon bevond, meer niet. Wanneer hij de onverlichte verstilling van dat straatje beschrijft, verraden zijn ogen ongerustheid.

Na een tijdje vruchteloos ronddwalen vragen we raad aan een dakloze die zich met een fles wijn en slaapzak in een portiek heeft genesteld. Of hij soms in de buurt een pianobar weet zijn?
Hij stuurt ons naar de Rue Valette; tweede links, eerste rechts. Geen dank, maar muntstukken s'il vous-plaît.

Met al haar felverlichte eet- en dranketablissementen is het zijstraatje in kwestie allang niet zo stil meer, maar Le Piano Vache zit er nog steeds. In een kleine, donkere ruimte staan de krappe tafeltjes niet naast maar over elkaar. De muren zijn volledig beplakt met posters, pasfotootjes en andere prullaria en het ruikt er nog steeds een beetje naar muffe kruidenierswinkel; de voormalige bestemming van de bar. Op de achtergrond klinkt Kraftwerk.
"Alles is hier nog precies hetzelfde als vroeger, fantastisch." David bestelt wijn en complimenteert en passant de barman met het behoud van zijn pretentieloze plek. Zijn Frans is onberispelijk, met dank aan Congo.
"Je change rien, je m'amuse", antwoordt de bejaarde barman. Soms hoeft het leven niet ingewikkeld te zijn.
Boven zijn glas laat David zijn gedachten twintig jaar terug dwalen. "Het was het najaar van 1995. Parijs was helemaal ondergesneeuwd en het openbaar vervoer hield zijn grootste staking ooit, weken duurde die. Ik ben nog helemaal van Montmartre naar de Cité geploeterd."

© Sanne De Wilde

In het Parijs van vandaag is zo'n ultieme vertraging ondenkbaar, nochtans deed het de stad goed. "Er werd meer gelift en meer gevreeën; iedereen was plots veel vriendelijker."
Want David koestert zeker niet enkel romantische herinneringen aan zijn tijd in Parijs. "De hautaine houding van veel Fransen tegenover buitenlanders viel mij zwaar. Het vergeten van een subjonctif was toen echt sociale zelfmoord. Ik was best eenzaam."
Hoe hij die lange dagen in het ondergesneeuwde, lamgelegde Parijs dan doorbracht, vraag ik hem.
"Lezen, lezen, lezen. Vooral Patrick Modiano; zijn lege Parijs paste perfect bij mijn weemoed."
Hij ziet dat ik even mijn wenkbrauwen optrek. "Weemoed is verlangen naar een plek waar je nooit bent geweest; een soort permanente tristesse met je meedragen."
"Betert dat met de jaren, die weemoed?" vraagt Sanne.
"Zeker", stelt David haar gerust.

We drinken in stilte van onze wijn. Het beeld van de jonge, weemoedige David die op zijn krappe eenpersoonsbed beduimelde boeken verslindt terwijl buiten een sneeuwstorm woedt, danst op mijn netvlies.
Dan schiet David plots iets te binnen, hij lacht. "Ik heb dit nog aan niemand verteld, maar in Parijs heb ik even overwogen danser te worden. Na een voorstelling van Alain Platels Les Ballets C de la B ben ik in mijn eentje in Les Halles die ellenlange tunnel met rolbanden doorgedanst; mijn liefde voor moderne dans is hier geboren."
David praat over Parijs als over een ex-geliefde; samen een mooie tijd gehad, maar beide partijen zijn nu apart beter af. "Ik kom hier heel graag terug, maar ik zou er niet meer kunnen wonen."
Met het knipperen van de spaarzame verlichting geeft de barman aan dat de avond er bijna opzit.
"Bedankt en tot over twintig jaar!", neemt David afscheid wanneer we om stipt twee uur vriendelijk buiten worden geveegd.
"Jij komt vroeger terug", antwoordt de oude man. Zijn toon duldt geen tegenspraak.

 

Martena Duss, make-up artist

In de blinde muur pal tegenover het Gare de l'Est zit een klein deurtje. Het leidt naar een verborgen binnenplaats die toegang geeft tot Maison de l'Architecture. Achter de bescheiden bar ligt een grote binnentuin waar je comfortabel tussen de bomen en gekleurde lampions kunt zitten, als je tenminste niet wordt vertrappeld door alle andere stedelingen die op de hoogte zijn van het bestaan van deze oase.

© Sanne De Wilde

"Ik kwam hier vaak om aan mijn nieuwste boek te werken. Voor Parijs is dit echt gigantisch ruim, exotisch haast. In België zijn jullie zo verwend", drukt Martena Duss onze klachten over de drukte de kop in. Wanneer ze praat, beweegt haar blonde knotje mee op het ritme van haar springerige enthousiasme. Haar blik is helder en ondoorgrondelijk tegelijk. Sanne complimenteert haar met de bruine vlek die het grijsblauw van haar linkeriris doet oplichten.

Haar verhuis naar België was een daad van tienerrebellie, vertelt Martena. "Een land dat voor Zwitsers gewoon niet bestaat; daar moest ik heen."
In België is de Zwitserse vandaag vooral bekend als de vriendin van Bent Van Looy, de dandyeske zanger van Das Pop. Maar het was wel Martena die twaalf jaar geleden naar de modestad trok om er als make-up artieste aan de slag te gaan, en Bent die haar volgde.
"Ex-cu-sez moi", zo verkracht een gehaaste ober de beleefdheidsvorm terwijl hij ons opzij duwt.

© Sanne De Wilde

"Het nachtleven in Parijs is officieel verschrikkelijk", zegt Martena terwijl we staand dure mojito's drinken. Zij drinkt tegen de jetlag, wij voor meer moed.
"Ik hou van Parijs en ik haat Parijs. Maar ik heb de stress en energie van deze stad nodig. Eigenlijk ben ik heel lui, maar Parijs is te duur om zomaar rond te hangen."
Martena drukt haar halflege glas in mijn handen. "Ik voel het al", giechelt ze.
Wanneer ze lacht, trekt ze lichtjes haar schouders op terwijl ze haar hoofd samenzweerderig naar voren buigt, als een kind dat zich verheugt over kattenkwaad.
Tegelijk kan ik me goed voorstellen hoe ze zich met hetzelfde enthousiasme kwaad maakt. Gelukkig is daar nu weinig reden toe.

 

Iets lichter in onze hoofden wandelen we de hoek om. Aan Canal Saint-Martin zit een honderdtal vrolijk picknickende en wijndrinkende mensen langs het water.
Te trendy en niet langer het echte Parijs, volgens Martena. We laten het gedisneyficeerde kanaal achter om naar een buurt te trekken waar je het leven nog zonder Instagramfilter beleeft.
Door het tiende arrondissement wandelen we naar de wijk Strasbourg - Saint-Denis. We komen langs het appartement waar Martena en Bent al tien jaar wonen, sinds vorig jaar samen met de kleine Harper; hun dochtertje. Ondertussen zijn de huurprijzen hier verdriedubbeld, zij betalen voor hun zeventig vierkante meter nog hetzelfde als vroeger.
"Ik kan perfect dagen alleen thuis zitten tekenen omdat ik weet dat er voor mijn deur voortdurend dingen gebeuren", vertelt Martena terwijl ze ons langs een Aziatische ladyboy op leeftijd loodst.

© Sanne De Wilde

In de Rue du Faubourg-Saint-Denis staat het leven nooit stil. "Langs hier reed de koning van Frankrijk naar Vlaanderen."
Oorspronkelijk was het een koninklijke doorgangsweg, nu wordt er overdag gehandeld in exotische levensmiddelen, 's nachts in verlokkingen van elke soort. Vroeger begon hier de banlieue, en dat voel je nog. Het is er volks, vrolijk en tegelijk hip, maar niet exclusief.
Op de stoep van een sportbar gaat een groepje jongeren gehuld in een glitterlaagje. Hun huiden weerkaatsen het licht van de straatlantaarn waaronder ze staan.
Ze spelen mee in een actiefilm, vertelt een van de hevigst glitterende meisjes me.
"Welke film?", vraag ik haar.
"Maakt niet uit, hij geraakt toch nooit af."
Het meisje heeft een zwaar brilmontuur en draagt een wit T-shirt dat in het vet 'VEGETARIAN' kopt, de mouwen opgerold om haar rijkelijk aanwezige okselhaar te luchten.

We wandelen verder door de smalle, maar drukke straatjes van Strasbourg - Saint-Denis tot we de grens met Bonne Nouvelle bereikt hebben. Op de hoek van Rue d'Aboukir en Rue Saint-Denis houden we halt. "Dit was mijn allereerste appartement in Parijs", wijst Martena een donker pand aan. "Het was er zo klein dat ik niet eens kon rechtstaan in mijn slaapkamer. Maar ik vond dat wel charmant; mijn eigen nestje."
Om de hoek kun je hier nu de beste cocktails van Parijs drinken. "Die moeten jullie echt proeven", zegt Martena terwijl ze ons een bar in duwt die HERO heet en waarvan het primaire kleurenpalet uit goud en roze bestaat. "Slechte smaak op een goede manier", vindt Martena. "Ik hou veel meer van bars dan van clubs. Wat drinken jullie?"
De kaart verduidelijkt de naam van de zaak. De cocktails dragen hier heroïsche titels als Thug Life, I Woke Up Like This en Nice Legs.

© Sanne De Wilde

Martena vraagt de barman ons het allerbeste te geven. Ze krijgt een fluoblauw drankje met een dik, roze rietje om de bruine bolletjes - die blijkbaar tapioca heten en waarschijnlijk superkrachten hebben - op de bodem van het glas mee op te zuigen. Sanne krijgt een knalgele, ijskoude substantie, afgewerkt met bladgoud.
Het hoofdingrediënt van mijn drankje is mezcal; een Mexicaanse specialiteit op basis van vetplanten en wormen, gewelddadig lekker. We proeven van elkaars drankjes tot onze smaakpapillen oververmoeid zijn en alles naar gerookte worm smaakt.
Dan werpt Martina een bezorgde blik op haar horloge. Middernacht nadert, bijna etenstijd voor Harper.
"Moest ik geen borstvoeding geven, dan was ik nog uren doorgegaan", kirt Martena terwijl ze ons gedag zegt met een innige omhelzing.
Moedermelk met een vleugje mezcal, lekker.

 

Marijn Kruk, correspondent

"Je moet mij stoppen, want ik blijf maar schenken", waarschuwt Marijn Kruk terwijl hij onze glazen tot aan de rand vult met frisse roze wijn. Zichzelf schenkt hij een whisky in.
In zijn ruime, maar schaars ingerichte appartement in het dertiende arrondissement drinken we aan zijn schrijftafel een extra glas terwijl hij een sigaar aansteekt. Boven zijn hoofd kijkt Jean-Paul Marat goedkeurend toe. De uitgeblazen rook plooit zich dankbaar in dezelfde vorm als zijn brillenglazen, om vervolgens het portret van de in bad vermoordde Franse revolutionair in nevelen te hullen.

© Sanne De Wilde

Als Nederlandse Frankrijkcorrespondent specialiseerde Marijn zich in de Franse identiteit, of beter gezegd; het hedendaagse gebrek daaraan. Na elf jaar in de vermaledijde Franse hoofdstad weet hij nog steeds niet wat een Parijzenaar is en of hij er zichzelf ondertussen eentje mag noemen. "Als ik op reis ben, mis ik vooral de Franse pâtisserie. Maar of dat mij nu Frans maakt?" Zijn Hollands accent heeft hij in al die jaren alleszins niet verloren.

Hoewel zijn correspondentschap zich vandaag naar het Midden-Oosten heeft verplaatst, wilt Marijn Parijs als veilige uitvalsbasis behouden. Met het schrijvende denken over Frankrijk en haar hoofdstad is hij sowieso nooit klaar.
"Het dertiende arrondissement is visueel erg interessant", wijst hij rond zich wanneer we de Rue de la Glacière aflopen. Historische Hausmann-gebouwen verbroederen er met glazen kastelen en bescheiden huisjes in avontuurlijk felrood of -geel. Sociale woningen worden hier opgevat als architecturale experimenten, vaak zonder al te veel aandacht voor het totaalplaatje, weet Marijn.
Om de hoek doemt een grauw gebouwencomplex op: Prison de la Santé. In Frankrijks meest beruchte gevangenis verbleven notoire schurken zoals Jacques Mesrine, de zogenoemde Franse Robin Hood, en Bernard Tapie, de frauduleuze zakenman, en kunnen beroemdheden hun straf uitzitten in de vipafdeling.
Sanne neemt een foto. "Vorige week was ik in Syrië; als je daar een foto van de gevangenis durft maken beland je er zelf in", merkt Marijn terloops op.

© Sanne De Wilde

Slenterend over een brede boulevard met dubbele rij kastanjes vraag ik hem of hij veel Franse vrienden heeft. Hij haalt zijn schouders op. "Ik zou meer moeite moeten steken in nieuwe vriendschappen. Een correspondentenbestaan is nu eenmaal niet het meest stabiele, dan is het wel zo gemakkelijk om binnen de vertrouwde kring van collega's te blijven."

Op de rommelige T-splitsing van de Rue Berbier du Mets in de Rue de Croulebarbe blijft Marijn even staan. Het lijkt hier Brussel wel; die argeloze combinatie van Middeleeuwse overblijfselen en modernistische hoogbouw op dezelfde vijftien vierkante meter. "Mijn lievelingsplek in Parijs. Dit is echt een plaats die niemand kent", verzekert hij ons, in zijn stem een zweem van trots die hij niet probeert te verbergen. Aan historisch erfgoed geen gebrek in het dertiende arrondissement: in de Rue de Croulebarbe bevindt zich "le gratte-ciel numéro1 de Paris". In 1958 werd de Tour Albert, genoemd naar de architect van de allereerste Parijse wolkenkrabber, hier neergepoot.
Een handvol vierkante ramen van de roestvrije blokkentoren licht op in het donker: niet veel mensen thuis vannacht.

"Hier woont de culturele elite van de stad", weet Marijn. "Ik zou hier ook wel willen wonen."Hij trekt zich een paar keer op aan het stalen infobord; hij zou meer aan sport moeten doen."

Laten we wat gaan drinken", stelt hij voor, alsof hij voelt dat het verzadigingspunt van grootse historische gebeurtenissen voor vanavond bereikt is. We beklimmen steeds smaller wordende steegjes tot we Butte-aux-Cailles bereiken; een verborgen voormalig dorpje in het oosten van het arrondissement. Even lijkt het alsof we door een ingeslapen spookstadje in Zuid-Frankrijk dwalen, maar dan weerklinkt steeds luider de lokroep van nachtelijk vertier. Op het dorpsplein bovenaan de Rue Bobillot kunnen we kiezen uit cafés met klinkende namen als La Folie en Tête, Sputnik of Le Diamant. Geen evidente keuze, want overal zijn de glazen goed gevuld en de stemmen even vrolijk aangeschoten.

© Sanne De Wilde

Marijn neemt ons mee naar Chez Michel. De barman is blij hem te zien: niet Michel, wel Yassine uit Algerije. Wanneer Marijn vertelt dat wij uit België komen, klapt Yassine verrukt in zijn handen. "Ik ben extreem gespecialiseerd in Belgische bieren!", vertelt hij, voor het geval dat het tricolore kleurenpalet van de bar en zijn belachelijk uitgebreide bierselectie dat niet duidelijk maakten.
Helaas houden Sanne en ik niet zo van bier, Belgisch of niet. Wij bestellen White Ladies, Marijn houdt de eer hoog.
We kiezen voor het tafeltje onder de muurtekening van een schaars geklede vrouw. Uit haar mondhoek drupt iets in dezelfde kleur als onze cocktails. "J'ai donné ma langue aux chats", staat er. Was getekend: Miss-Tic.
"Een bekende street-artieste uit Parijs", volgt Marijn onze geamuseerde blikken. "Ik heb haar nog geïnterviewd."

Nu de kelen opnieuw gesmeerd zijn, praten we vrijuit over ambities, werk en de al dan niet bijhorende druk. Marijn schudt meewarig zijn hoofd wanneer hij ons aanhoort.
"Ik heb mezelf een ritme aangemeten waarin ik niet meer dan vier uur per dag hoef te werken. Maar in die vier uur werk ik wel echt keihard", verklapt hij zijn sleutel tot succes.
Even gematigd als in zijn werken, is hij in zijn barhangen. Hij wil op tijd naar bed vanavond.
Wanneer Sanne hem gedag kust, springt Marijn verrast op. "Wat een smakkerd, Sanne!"
Hij trekt haar naar zich toe en begraaft zijn mond in haar oor; voor een minzame intellectueel blijkt hij daar best bedreven in te zijn. "Zo nemen ze in Turkije afscheid."

 

Sara Verhagen, actrice

In haar nonchalant-elegante salopette en met haar vlotte, zeventalige tong is Sara Verhagen gemaakt om in Parijs te wonen. Sara is een half Belgische en half Nederlandse actrice die de Zuid-Franse boerderij van haar kindertijd inruilde voor de wereld. Hoewel ze ondertussen kan kiezen uit maar liefst vier verschillende identiteiten noemt ze zichzelf het liefst "gewoon internationaal". De wereld is een dorp en het dorpsplein verhuist gewillig mee.

© Sanne De Wilde

"In Londen is eten bijkomstig, mensen denken er alleen maar aan hoe ze genoeg kunnen drinken voor de pub sluit. Dan woon ik liever hier", vertelt Sara schouderophalend terwijl ze de Rue Max Dormoy inslaat. De drukke straat markeert de grens tussen La Chapelle en Goutte d'Or. Een spoor van telefoonwinkels, luid claxonnerende scooters en exotisch zwerfvuil leidt ons het achttiende arrondissement in.
"Ca craint, ton quartier", durven Sara's minder avontuurlijke vrienden wel eens zeggen. Zelf ziet ze vooral de charme van le dixhuitième, nog niet overspoeld door bobo's.
We houden halt bij Les Routiers, een wegrestaurant dat hier zijn laatste vestiging in de stad kent. Sara prijst de truckercharme en de traditionele Franse keuken van het etablissement. Op de kaart: veel charcuterie, eiergerechten en escargots, uiteraard.
Een Chinese man komt het restaurant uit. Zijn brilmontuur is vriendelijk maar vastberaden en zijn glimmende zwarte haardos houdt hij keurig naar achter met een diadeem en paardenstaartje. Hij lijkt op Bruce Lee, met een paardenstaartje.
De man begroet Sara hartelijk en wilt weten waar die grappige meisjes met notitieboekje en camera vandaan komen. Echte Parijzenaars verwonderen zich natuurlijk niet over zoiets banaals als een wegrestaurant in het midden van de stad. De eigenaars van het restaurant zijn rijp voor een langverwacht en verdiend pensioen, vertelt Bruce Lee ons. Maar de opvolging is niet verzekerd. Dus zal Les Routiers binnenkort helemaal uit Parijs verdwijnen.

"Kennen jullie elkaar van in het restaurant?", vraag ik Sara wanneer we na een omslachtig afscheid in vier verschillende talen verder wandelen. "Nee hoor, ik heb hem nog nooit gezien."

© Sanne De Wilde

Iets verderop aan de Monoprix-supermarkt hebben twee bebaarde mannen een kamp opgeslagen van bierkratten, stationromannetjes en onmiskenbaar plezier.
Zodra de oudste van de twee ons in de gaten krijgt, begint hij enthousiast op en neer te springen.
"James darling, hoe maak je het?", vraagt Sara terwijl ze de zwerver die met zijn wilde manen en ondefinieerbaar aantal tattoos evengoed een rockster zou kunnen zijn innig omhelst.
James maakt het zo goed vandaag dat hij zijn T-shirt uittrekt om ons zijn spierballen te demonstreren. Gewillig neemt hij voor Sannes lens een bijhorende krachtpatser-pose aan.
"Ik kom uit Hamburg, woher kommen Sie?", vraagt hij terwijl hij me trakteert op drie in zwaar bier gedrenkte kussen.
James zat vroeger bij het vreemdelingenlegioen, weet Sara. Blind van verliefdheid kwam hij naar Parijs, maar dat liep helemaal fout en James belandde op straat.
Sinds een jaar voorziet Sara hem in menselijke kleinoden als sigaretten, pijnstillers en vriendschap.
"Soms verdwijnt hij voor een paar weken en dan duikt hij weer op met een rothumeur of een gebroken neus. Elke keer bid ik dat hij het overleeft."

Op de Rue Riquet banen we ons een weg tussen trosjes mannen die luidruchtig commentaar leveren op alles wat hun blikveld kruist. "Overdag valt het hier wel mee, maar 's nachts moet je deze straat niet alleen nemen", merkt Sara op.

Aan de vernieuwde Bibliothèque Vaclav Havel komen twee verschillende werelden hardhandig met elkaar in aanvaring. Waar een honderdtal vluchtelingen uit Zwart-Afrika op het marktplein de toevlucht zoekt tot een geïmproviseerd tentenkamp, bestaande uit gedeelde matrassen en waslijnen, genieten nog geen vijftig meter verderop hippe Fransen van een burger en glas rosé op een gloednieuw terras.
Sannes camera lijkt tien keer zo groot geworden wanneer we door dit ironische, maar bovenal hartverscheurende tafereel lopen. Ze neemt geen foto's.
Om de hoek zit een vijftiental jongetjes op geparkeerde scooters te dollen. Opgelucht legt Sanne dit lichtere straatbeeld vast.
In een zucht is alle vrolijkheid verdwenen.
"Wis die foto, nu!"
"Putain, je hebt het recht niet!"
"Droit d'image!"

Wanneer ik me na het horen van die strijdkreten omdraai, is het al te laat. Omsingeld door een één meter vijftig hoge muur van zwarte agressie probeert Sanne haar fototoestel te beschermen tegen de vuistjes die buitengewoon vastberaden op haar inbeuken.
Sara en ik snellen op de oververhitte jongetjes af. Ik word hardhandig opzij geduwd door een kereltje dat tot aan mijn heup reikt, maar Sara weet kordater in te grijpen.
De foto wordt gewist, de eis van het auteursrecht ingelost en het gezag van een troep twaalfjarigen erkend.
Hun verwensingen nog vers in onze oren stellen we vijfhonderd meter verder vast dat Sannes camera de aanranding overleefde, maar niet haar telefoon; die is verdwenen.
Sara belt de politie.

© Sanne De Wilde

In het achttiende arrondissement rukken die uit en civil. Zie je daar een clubje mannen wel erg casual gekleed rondrijden in een witte wagen met geblindeerde ruiten, zijn het waarschijnlijk flikken.
Sanne en ik nemen plaats in de undercover politiewagen, Sara is bang dat de jongetjes zich op haar zullen wreken wanneer ze hen de volgende keer tegenkomt.
Op de achterbank houdt een jonge agent ons gezelschap. Hij draagt een broek met heel veel zakken en kijkt vaak op zijn smartphone, waar het portret van een zwaar opgemaakt meisje met zwarte bob zijn scherm oplicht. Hij doet zijn uiterste best een luchtig gesprek met ons aan te knopen.
"Zo'n coole flik hebben jullie nog niet gezien, hé?" grijnst zijn oudere collega vanaf de passagierszetel naar ons. Nee, dat hebben we niet.
We zagen ook nog nooit een undercover politieagent die een T-shirt van een rockband combineerde met een foulard.

Van achter het geblindeerde glas speuren we de straten af naar 'les petits jeunes blacks'. Ik voel me een racistische detective uit een derderangs gangsterfilm. Zo duur is zo'n Samsung Mini III nu ook weer niet.
De jongens zijn verdwenen, maar de agenten beloven ons de minderjarige boefjes later alsnog te klissen op basis van onze onsamenhangende beschrijvingen.
De rest van de avond brengen we door op het politiebureau. Aangifte van diefstal doen is niet zo simpel wanneer de arm der wet zonder internet opereert. Gelukkig kunnen ze wel goed foto's trekken, daar op het hoofdkwartier van le 18ième.

© Sanne De Wilde

 

Alle foto's © Sanne De Wilde
Portretten Jana en Sanne © Marianne Hommersom

Deze tekst ontstond op basis van een residentieproject van het Vlaams-Nederlands Huis deBuren in samenwerking met de Stichting Biermans-Lapôtre.

  • Dit artikel werd gepubliceerd in De Morgen Magazine (03.10. 2015)
  • Tijdens Mais oui, Paris! stond Jana op het podium bij deBuren en droeg fragment uit haar tweede Parijstekst voor, het korte verhaal Poppers in Parijs. Herbeluister de avond hier.

Meer weten over het residentieproject van deBuren? Klik hier.
Benieuwd wat de medereizigers van Jana schreven in Parijs? Klik hier.

Vertel het verder: