Nieuws en opinie

Daar komt de volgende generatie!

Fri, 12 Mar 2010 14:59:00 +0100

Optimist of pessimist? Als men mij deze keuzevraag voorlegt, dan heb ik steeds de neiging om te antwoorden zoals Frank Deboosere of een andere weer(man/vrouw) het zou doen: door een gemiddelde te berekenen. Ik vertrek van een bepaalde waarde die een reflectie is van alle voorgaande gebeurtenissen en bij elk voorval herreken ik die waarde om te zien of ik stijg of daal op de optimisme-pessisisme schaal.

Uiteraard is dit allemaal perfect gelogen, ik ben geen mens die al rekenend en calculerend door het leven stapt, maar in principe komt het er toch op neer. Voorlopig staat mijn indicator op “vrij zonnig” omdat, alles bij elkaar genomen, het leven wel lijkt mee te vallen (althans in dit hyperkleine deeltje van de wereld waar het redelijk aangenaam vertoeven is). Maar soms slaat de barometer helemaal om: de mislukte top in Kopenhagen, de weerstand tegen de plannen van Obama om een menswaardige maatschappij in te richten, de weinig inspirerende, laat staan verhelderende debatten over hoofddoeken, religieuze symbolen en (nationale) identiteiten.

Ik vermoed dat de wat meer mathematisch aangelegde lezer een vraag heeft voor mij op dit ogenblik: hoe ben je dan uit dat dal geraakt? Als je zegt dat de vermelde gebeurtenissen jou zo pessimistisch maken, hoe kan je dan in de zin ervoor beweren dat het allemaal wel meevalt. Prima vraag! Er zijn twee mogelijke antwoorden. Het kan zijn dat mijn gemiddelde voor deze gebeurtenissen zo hoog lag dat een scheut pessimisme maar een bescheiden impact heeft gehad. Je merkt zo dat dit geen deugdelijk antwoord kan zijn, want de volgende vraag dient zich onvermijdelijk aan: hoe is het mogelijk in deze barre tijden om van zo’n hoog gemiddelde te vertrekken? Hoe ben je daar terechtgekomen? Dus, neen, maar het ene mogelijke alternatief is dat er dingen moeten gebeurd zijn die compenserend hebben gewerkt. En laat dat nu het geval zijn. Laat ik het mooiste voorbeeld van de voorbije weken kort schetsen, het eigenlijke onderwerp van deze column. Toegegeven, het is een bijzonder lange aanloop maar, omdat wat volgt vrolijk, opgewekt en positief klinkt, vond ik het veilig mij vooraf te verontschuldigen.

Elke prof aan een universiteit heeft, in principe, drie taken te vervullen: academisch onderwijs verschaffen, aan wetenschappelijk onderzoek doen (publiceren om niet te creperen, zoals het heet) en dienstverlening (met inbegrip van derden). De eerste twee taken lijken vrij evident, maar de derde vraagt om een paar woorden toelichting. Interne dienstverlening betekent bijvoorbeeld dat je voorzitter wordt van een departement, dat je deelneemt aan beleidsvergaderingen of dat je decaan wordt (soms met lichte tot zware dwang, ik spreek uit ervaring). Externe dienstverlening kan ook betekenen dat je aan allerlei beleidsbepalende vergaderingen deelneemt, bijvoorbeeld voor toekenningen van onderzoeksgelden door de Vlaamse overheid, maar het geven van lezingen buiten de academische muren valt hier ook onder.

In de limiet kan zelfs een deelname aan “De slimste mens ter wereld” hierbij gerekend worden (hoewel ik dat zelf wel vrij verregaand vind). Hier gaat het mij om de lezingen, iets wat ik bijzonder graag doe, waardoor ik de laatste jaren zo’n zestig, zeventig lezingen per jaar geef. Ik denk dat ik mag beweren dat ik het hele Vlaamse land al heb afgereisd, van Koksijde tot Maaseik, en voor alle publieken heb gesproken, gaande van middelbare scholieren tot seniorenverenigingen. Ik moet toegeven dat het bestaan van die grote verscheidenheid in het Vlaamse culturele landschap sowieso een mens al zeer opgewekt moet stemmen. Zolang mensen hongerig blijven naar kennis, zit het met de wereld vrij goed.

Een van die groepen die ik hier even speciaal wil aanhalen omdat zij zo’n belangrijke bijdrage levert tot mijn broodnodig optimisme, is het laatste jaar van de Provinciale Kunsthumaniora in Hasselt. Elk jaar krijgen ze een thema voorgelegd waarrond een project dient uitgewerkt te worden waarbij om de twee jaar het thema verandert. Nu kom ik op proppen. Een van de betrokken leerkrachten, een oud-student van de Vrije Universiteit Brussel, mijn thuisuniversiteit, heeft mij zoveel jaren geleden gevraagd of ik een lezing wou komen geven over het thema van dat jaar.

Ik moet eerlijk zeggen: elke keer weer was het onderwerp in kwestie een echte uitdaging. Een korte opsomming: “Dimensies”, “Filosofie van de stad”, “Licht”, “Het erotische lichaam”, “Het lichaam: magisch en/of machinaal”, “Lichaam en ziel” en, dit jaar, “Survival”. Geen uitdaging in de zin dat ik niet kon bevroeden wat ik erover zou kunnen zeggen, zeer integendeel, het was altijd inperken wegens teveel verbanden, teveel ideeën en wegen te exploreren. Maar er is meer: het werd en wordt geapprecieerd, getuige de aandacht en betrokkenheid tijdens de lezing zelf, het aantal reacties ter plekke, de indrukken en de commentaren daarna.

Als ik deze jonge mensen bezig zie, dan kan ik alleen maar denken dat er nog gigantisch veel mogelijk is met deze wereld. Wat ook betekent dat die oude zagen die blijven volhouden (a) dat het in hun tijd beter was en (b) dat het sindsdien alleen maar naar beneden is gegaan, ongelijk hebben. Akkoord, de maatschappij is complex geworden, misschien wel te complex om voor een simpele mens nog hanteerbaar te zijn en ja, misschien is er wel, net zoals vroeger, een deel van de jeugd dat wegen bewandelt die bedenkelijk zijn en, och, terug wat strengere taalopvoeding zou misschien wel geen slechte zaak wezen, enzovoort. Maar, los van dat alles, lijkt mij tegelijkertijd de aflossing van de wacht verzekerd en daarom ben ik zo optimistisch, waarvoor mijn oprechte dank aan deze volgende generatie.

Daar komt de volgende generatie! geschreven door Jean Paul Van Bendegem in: Column

Tags: jean paul van bendegem

De man

Fri, 12 Mar 2010 13:20:00 +0100

Camiel en Wouter houden het voor bekeken. Het zijn vreemde tijden in het land van Oranje. Als de pretendent opbrandt en de leider verslijt. Een elegant vertrek dan maar. Het is een terugkeer. Naar vrouw. Naar kinderen. Natuurlijk houdt de wereld hiermee niet op met draaien. Dat doet ze zelden. Toch rijst een vraag: wat nu? Wanneer personen de partij uitmaken, werkt dit soort exits als decapitatie. Er is geen hoofd meer. Het lijf schokt even verder. En dan gedaan. Er is over ideologie veel te zeggen. Verschrikking en dwaze verheerlijking, maar ook: samen de schouders zetten onder het ideaal. Het besturen voor de voorganger makkelijker maken, dankzij de basis. Een stevige basis, die niet wankelt bij het minste verlies, maar weet dat de weg altijd lang is en vol obstakels. Wat vrezen we eigenlijk? De toorn van de kiezer? Is hij dan niet een van ons? Meer dan die man van het woord, is er nood aan mensen met moed. Om te blijven zoeken naar de grootste gemene deler. Om daar misschien een klets voor te krijgen. Maar meestal een zoen. Van vrouw. Van kinderen.

De man geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

De navel

Wed, 10 Mar 2010 13:10:00 +0100

Zit u op de bank, of ligt u in de zetel? Het tweede, in ons geval. Laat voor de beeldbuis. De begingeneriek van het praatprogramma 'Phara'. Wat doen we? Kijken of zappen? Het eerste in ons geval. De fout van de avond. We weten het nu. En dat terwijl de sirene in ons achterhoofd luid loeide. In één van de wit lederen kuipstoelen heeft schrijfster Hemmerechts Kristien plaatsgenomen. Haar nieuwste ‘De dood heeft mij een aanzoek gedaan’ is onderwerp van gesprek. Het is een dagboek. U kunt zich dus inbeelden wat de eerste vraag is. Heeft u echt aan zelfmoord gedacht? Neen. Niet aan zelfmoord, is haar repliek, dat klinkt haar teveel als een wanhoopsdaad. Zij noemt het liever ‘het afronden van het leven’. Wat een geluk dat we geen bloeddrukmeter bij de hand hebben, want de semantiek die hier gebezigd wordt is van een pretentie die alle records in bloedpompen breekt. Waarom ons druk maken? Niet omdat er over de dood gesproken wordt. Die hoort bij het leven. Maar omdat het daar natuurlijk niet over gaat. Over dé dood. Het gaat over haar. Haar dood. De larie over het moeder-zijn dat een rem op haar doodsverlangen zet. De navel. Leuk om in de spiegel naar te kijken, en pluisjes stof uit te halen, maar voor de rest gewoon het litteken van elk bestaan. Wij verwachten net iets meer van wie inkt op papier durft te zetten. Woorden die het zelf overstijgen. Zinnen waar een ander ook wat aan heeft. Het mag zelfs in een andere taal. Here comes the sun.

De navel geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Ook fan van deBuren?

Tue, 09 Mar 2010 16:29:00 +0100

Sinds enige tijd is deBuren actief op facebook. Wil je als eerste op de hoogte zijn van het meest recente nieuws en andere updates, word dan fan van deBuren!

Ook fan van deBuren? geschreven door deBuren in: Nieuws

WoWmen! Win duotickets voor 'Dream Season' van Alexandra Bachzetsis

Tue, 09 Mar 2010 15:50:00 +0100

Met Internationale Vrouwendag nog maar net achter ons, focussen wij ons in samenwerking met het Kaaitheater 13 dagen lang op gender en podiumkunst. WoWmen! is een vol programma: 2 debatten, video's en voorstellingen van 5 vrouwelijke theater- en dansmakers. Wij geven ter gelegenheid hiervan 5 maal twee duotickets weg voor de voorstelling ‘Dream Season' van Alexandra Bachzetsis (19 en 20 maart).

Om kans te maken op een setje duotickets reageer dan hieronder met een prikkelende stelling die tijdens het debat ‘Topvrouwen aan de top' op 16 maart a.s. door moderator Linda De Win aan het panel moet worden voorgelegd.

De winnaars ontvangen twee tickets voor de voorstelling van Alexandra Bachzetsis op 19 danwel 20 maart a.s.

In samenwerking en met dank aan het Kaaitheater.

WoWmen! Win duotickets voor 'Dream Season' van Alexandra Bachzetsis geschreven door deBuren in: Nieuws

Tags: bachzetsis, feminisme, gender, vrouwen, wedstrijd, wowmen!

De Brug

Mon, 08 Mar 2010 13:06:00 +0100

Internationale vrouwendag. Of dat geen gesneden koek is? Niet meer dan de ‘Dag van de Eekhoorn’. Mocht die al bestaan. Het is met die genderkloof zoals met elke andere kloof: ze is diep. Naar beneden kijken maakt dus alleen duizelig. Terwijl aan de overkant het groene gras wenkt. Geef ons een goede brug. In plaats van de huilerige praatjes over mannen die ons het licht in de ogen niet gunnen. Wij kennen minstens evenveel dames die de poten onder onze stoel met de glimlach afzagen. Dat we – voor hetzelfde werk – minder centen op onze rekening krijgen, is nog zo’n aberratie. Rijmt gelijkschakeling dan met rechtvaardigheid? Dat zullen al die mijnheren ver van ons bed met plezier lezen. In China verdient ook de man niet hetzelfde als de man hier. Een kleine bijkomstigheid. Heeft iemand zich al afgevraagd wat al dat uniforme in de wereld eigenlijk tot hoger doel heeft? Wat dacht u van: de massa kneedbaar maken. Veel makkelijker te controleren allemaal. Ook opkomen voor wie het slecht(er) heeft, kent zijn hiërarchie. Bovenaan staan de vrouw en de man zonder keuze. Die tijd en ruimte ondergaan. Zij krijgen van ons de voorrang, boven de seksegenoten die zich verongelijkt voelen. Dat is iets anders. Dat is een conversatie aan een goedgevulde dis, terwijl buiten de wereld vergaat.

De Brug geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Kring

Fri, 05 Mar 2010 13:48:00 +0100

In het universum van deze multitasker gebeurt het dat we, gelijktijdig met het eten van een broodje, reclamefolders doorbladeren. Ter ontspanning. Soms zorgt dat voor een glimlach. Wanneer het ‘welzijnskonijn’ per kilogram wordt aangeprezen. Het konijn dat op diervriendelijke wijze is vetgemest en geslacht. Voelt u het ook? Pasen nadert. Straks verschijnen al die jonge diertjes weer in de wei. Straks doen al die jonge kinderen hun eerste communie. Dat wil de rooms-katholieke traditie. Ook wij waren, lang geleden, voorwerp van de inwijding in die gemeenschap. Net konden we lezen en schrijven, of daar verscheen Jezus in ons leven. De tekeningen die we voor hem maakten, de liedjes die we voor hem zongen, zelfs het stilzitten in de kerk: alles was leuk aan Jezus. En papa had toch ook een baard. Over de wezensverandering werd door ons, kleine meisjes, alleen in de grootste ernst gefluisterd. “Als we een boterham eten, eten we een beetje Jezus.” En:“Weet je. Wijn is eigenlijk bloed.” Dat delen. Dat bewaren van het geheim. Dat geloofden we. Om in de kring te komen.

Kring geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

De glijdende schaal van onzin

Fri, 05 Mar 2010 11:34:00 +0100

Is het aan de andere kant van de wereld weer helemaal anders? Nou, nee. Files, moslims, de eigen cultuur, massa-immigratie – lieden als Verdonk en Wilders zouden zo op zeepkistjes kunnen staan in Bombay.

Ik was er laatst, met een heel ander doel, maar toen ik na aankomst een kamer wilde bespreken, mocht ik het hotel niet zomaar in. Mijn bagage moest door een scanner en ik moest door een detectiepoortje. Terwijl ik over de oceaan vloog, bleek een of andere onverlaat een bom tot ontploffing te hebben gebracht in Pune, 150 km. van Bombay vandaan. Negen doden. Als dat hier was gebeurd zou er een ongekende staat van paniek en hysterie zijn uitgebroken, maar in Bombay ging het leven gewoon door. Op die detectiepoortjes na.

Maar voor de rest is het in Bombay net als in de steden van de lage landen. Als je van zuid naar noord moet, kun je rekenen op drie uren over een afstand van dertig kilometer. De ringweg werd verbreed, er werd zelfs een viaduct over zee aangelegd, wat een bizar gezicht is, maar de files werden er niet minder om. Er zijn domweg te veel mensen die elders willen wonen dan ze werken. En auto’s zijn idioot betaalbaar, de helft van wat ze in Europa kosten. Een taxirit van twintig minuten kost drie euro. Dan is de verleiding niet erg groot een bus of trein te nemen waarin je met je neus in de oksels van je medepassagiers zit.

Maar terug naar Verdonk en Wilders en de manier waarop zij naar de wereld kijken, anders gezegd: de onzinonderwerpen waarin zij grossieren. Op de voorpagina van de Bombay Times stonden foto’s van een man die iedereen hier kent: Shahrukh Khan. Hij is beroemder dan Brad Pitt, hij komt meer in de buurt van wereldiconen als Michael Jackson en Madonna.

Khan is een moslim, zoals de naam al zegt, maar gedurende zijn hele twintigjarige carrière, in alle voorgaande 65 films, speelde hij hindoejongens. Tot zijn 66ste film, en 66, zeggen moslims (als we Salman Rushdie in zijn Middernachtskinderen tenminste mogen geloven), is nogal een ongeluksgetal. 666 is veel erger, maar niettemin.

Laat Sharukh Khan in zijn 66ste film een moslim spelen. Notabene met als titel My Name is Khan. Het gaat over een licht autistische moslim in Amerika, die na de aanslagen van 11 september ineens te maken krijgt met pesterijen en hatelijkheden, vooral op luchthavens: omdat hij bij de detectiepoortjes de neiging heeft om korangebeden te prevelen wordt hij iedere keer uit de rij gehaald en langdurig ondervraagd, waardoor hij altijd zijn vlucht mist. In zijn vrij beperkte wijsheid besluit hij de president van Amerika op te zoeken, te voet, om hem te vertellen dat hij weliswaar Khan heet, maar dat hij geen terrorist is. Het is een grappig gegeven waarmee je een doldwaze roadmovie kunt maken en toch mislukt de film totaal. Tja, 66, niet waar. Maar daar gaat het niet om. Het gaat erom dat hij een moslim speelt, die opkomt voor de rechten van moslims. Dat vindt de Shiv Sena niet kunnen.

Shiv Sena is geen echte politieke partij in India, wat Wikipedia ook beweert. Het is een beweging rond een man in Bombay die het niet helemaal op een rijtje heeft en die Bal Thackeray heet. In algemeen Indiase termen is het een splinterbeweging, maar vanwege zijn hindoe-extremisme heeft hij een onevenredig grote invloed op de Indiase politiek. Hij beschikt namelijk over knokploegen, of zoals Wilders ze noemt: stadscommando’s, die Wilders in Almere wil inzetten om de orde te handhaven.

Als iets Thackeray niet zint, stuurt hij een paar bussen vol woeste mannen met lange stokken er op af om een en ander te regelen. Een paar jaar terug bedacht hij dat Valentijnsdag on-Indiaas was. Het zou jongeren aanzetten tot liefde en andere waanideeën. Dus verbood hij de viering op 14 februari. En om zijn besluit kracht bij te zetten stuurde hij zijn mannetjes naar drie of vier boekwinkels waar ze valentijnskaarten in de etalage hadden gehangen. Men wachtte op de cameraploegen van de nieuwsdiensten, en toen die er waren, werden de ruiten ingeslagen en de eigenaren naar buiten gesleurd en afgetuigd. Je weet niet of je er om moet lachen of huilen, maar we kunnen ons in Nederland beter op zulke taferelen voorbereiden.

Shiv Sena speelde nu hoog spel: de aanval was gericht op Shahrukh Khan, maar Khan is niet zomaar een willekeurige heilige als Valentijn, hij is God zelve. Bal Thackeray’s Shiv Sena versus de miljoenen fans van Shahrukh Khan, hoe zou dat aflopen? De politie deed wat verwacht werd: alle bioscopen kregen bewaking. Van treurig uitziende magere mannen weliswaar, in uniformen die te vaak gewassen waren en geweren die er niet uitzagen alsof ze nog vuurkracht bezaten, maar de slag kon beginnen.

Niet zo snel: het anti-islamisme is een mediaspel, dus nam men een paar dagen de belangrijkste journaaluitzendingen in beslag. Had Shahrukh Khan een verklaring voor de boosheid van Bal Thackeray? ‘Nee,’ zei hij vanuit Berlijn, waar hij met zijn film op het filmfestival was. Maar het waren toch moslims die de aanslagen in Bombay pleegden in november vorig jaar, met meer dan honderd doden? En het was toch een moslimterreurgroep die de aanslag in Pune had opgeëist?

‘De film,’ zei Shahrukh Khan, nu licht geïrriteerd, ‘ontkent het moslimterrorisme niet. Dat wordt scherp veroordeeld. Het gaat in deze film alleen om de overgrote meerderheid van moslims die niets met de terreuraanslagen te maken hebben.’ Dus u vertegenwoordigt de meerderheid van moslims? Kreeg je dat weer.

Thackeray lachte in zijn vuistje. Hij had het eerder opgenomen tegen de regerende coalitie, tegen de heersende Gandhi-familie van de Congress-partij en de partijleider Sonia Gandhi, die hij steevast aanduidt als ‘die Italiaanse vrouw’, omdat deze weduwe van de vermoorde Rajiv Gandhi in Italie werd geboren - maar dat was een peulenschil. Dit was pas het echte werk: als de bioscopen leeg bleven, had hij een onvoorstelbare overwinning geboekt. Anderzijds: iedere fan die de dreiging van Shiv Sena trotseerde en de film ging zien, was een vrijheidsstrijder.

Het leuke aan lieden als Thackeray, Wilders of Verdonk is dat ze altijd zo inventief onderwerpen weten te vinden die ineens hele grote zaken weergeven. Verdonk nam het op voor Sinterklaas, omdat ‘men’ dat feest zou willen afschaffen. Wilders wil hoofddoeken verbieden, omdat ze vrouwonvriendelijk zijn. Valentijn, Sinterklaas, hoofddoeken, het is een glijdende schaal van onzin. Maar Shahrukh Khan, dat is menens.

Zal ik het eindresultaat verklappen? De film My Name is Khan ging op 12 februari in Bombay in première, in uitverkochte zalen. Het enige wat Bal Thackeray had weten te voorkomen was de komst van Shahrukh Khan op de rode loper. Hij bleef in Berlijn, maar wat Thackeray betreft was dat een kleine maar belangrijke overwinning.

De glijdende schaal van onzin geschreven door Anil Ramdas in: Column

Tags: anil ramdas, shahrukh khan

Staatkunde

Wed, 03 Mar 2010 16:36:00 +0100

Gemeenteraadsverkiezingen in Nederland. De zon schijnt. Het is een dag met vele beloftes. Die begon eigenlijk al op het uur nul. Vannacht. Hier en daar mocht men voor het eerst in het donker stemmen. Na het voorrecht, het plezier. Dat van een democratisch feest. Een mooi idee. Voor ons kan het trouwens niet snel genoeg 20u58 zijn. Het moment waarop de uitslag van de verkiezingen op televisie te volgen is. Niet alleen omdat Rob Trip presenteert, ook naar de politieke analyse van Ferry Mingelen kijken we uit. De NOS-uitzending ‘Nederland Kiest’ zal ons onderhouden tot 1u10, morgenvroeg. Héérlijk. Dat we daardoor de oefenmatch België - Kroatië moeten missen, is in dit huis gelukkig geen probleem. We hebben ons vaak al afgevraagd hoe een leven zonder al die staatkunde er voor ons uit zou zien. Minder ergernissen? U zegt daar al iets. Maar ook veel minder mogelijkheden om het grondig met elkaar eens te zijn. Om een wereld voor ogen te hebben waarin we elkaar kunnen vinden. Om de gemeenschappelijke vijand te lijf te gaan. Met ideeën. Met woorden. Met soms een kleine billenkneep. Want de boze mens bestaat.

Staatkunde geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Mijn Baskische muts

Wed, 03 Mar 2010 06:00:00 +0100

‘Onze samenleving en tijd zijn gekenmerkt door overdaad aan informatie en prikkels, door materialisme en een verlies aan ethische waarden. Tegen deze achtergrond verschijnen een vrouw en een man in crisis. Geconfronteerd met hun verlies aan hoop en individualisme krijgen zij een ultieme kans om tot communicatie en harmonie te komen…’, zo wordt de dansvoorstelling aangekondigd die me naar Bilbao bracht.

Danzaldia is een bescheiden festival in Bilbao. Het is wel een internationaal festival want naast een sterke Baskische en Spaanse aanwezigheid is er ook danstalent uit Brussel. German Jauregui is een Brusselse Bask die van 1998 tot 2008 met Ultima vez van Wim Vandekeybus werkte. Hij richtte er twee jaar geleden zijn eigen gezelschap Sonda op. Samen met zijn broer Jorge hadden ook deze twee talentvolle dansers ontdekt dat Ultima Vez in Brussel een belangrijke broedplaats was voor dans. Net als Vandekeybus of Fabre zijn de broers Jauregui autodidacten. German studeerde handelswetenschappen en zijn broer Jorge kunstgeschiedenis. Hun moeder vertelde hoe beide broers de dag van de diploma uitreiking naar huis kwamen, het papier aan hun moeder overhandigden met de mededeling dat ze hun afspraak waren nagekomen maar nu dringend moesten dansen.

Het resultaat mag er zijn. German Jauregui zet met Sunset on Mars, een schitterende voorstelling neer samen met Elena Fokina, de Russische danseres die hij bij Ultima Vez leerde kennen. In een zuinig en efficiënt lichtdecor van Francis Gahide en op muziek van Borja Ramos bewegen Elena en German zeer voorzichtig op een tapijt van zevenhonderd boeken die open op de scène liggen. De origine van de beweging is erkenbaar maar German heeft aan de danstaal en syntaxis van Vandekeybus een eigen kleur gegeven. Sunset on Mars is een moralistisch danssprookje van tachtig minuten. Het lange applaus van het zeer enthousiaste publiek in theater La Fundicion is gemeend. German is terug thuis, de Basken zijn fier dat zijn verblijf in Brussel deze mooie productie heeft opgeleverd.

Met deze voorstelling als aanleiding ontdekken Anne en ik gedurende drie dagen een koud Bilbao, opgewarmd door carnaval. Het werd ook een driedaagse architectuurwandeling. De landing op een luchthaven die Calatrava, de Spaanse bruggenbouwer, zet de toon. Het is een kleine, bijzonder functionele luchthaven geworden in de morfologische vormen van de enige architect die vorige eeuw aan Venetië een brug mocht toevoegen. Ik ben heel even de niet fanatieke Antwerpenaar en denk aan… Lange Wapper, het referendum en de luchthaven van Deurne. Waarom is onze pretentie zo dikwijls omgekeerd evenredig met onze ambitie. Bilbao is een fiere stad. De keuze om hier een Guggenheimmuseum te bouwen met de Amerikaanse architect Frank Ghery was gedurfd maar juist. Deze visionaire politieke beslissing om aan de oever van de rivier dit museum te bouwen was veel meer dan city marketing. In de stad werd met één gebouw: geloof, hoop en liefde ingespoten. Ik wil het gebouw niet beschrijven. De kronkels van Ghery zijn onvoorspelbaar en moeilijk te beschrijven. Het is een gebouw dat nieuwsgierigheid prikkelt en verbeelding stimuleert. Dat wij in dit Guggenheim nog de laatste dag van de Frank Lloyd Wright tentoonstelling mochten meemaken, was een bonus. Deze cohabitatie van twee van de meest spraakmakende architecten van de twintigste eeuw was een geschenk.

Beschouw dit als een uitnodiging om Bilbao te bezoeken. In hotel Miro slaapt u in een discreet designhotel. Het klinkt als een contradictio in terminis maar zelden hebben wij een hotel zo ervaren. Voor het eerst ontdek ik de mooie en zachte kant van nationalisme. Nog nooit was ik in een stad geweest die zichzelf zo goed verzorgt, die haar gasten zo genereus ontvangt. De kou en de prille liefde hebben mij een Baskische muts doen kopen. Een hoofdverwarmend attribuut dat ik zal koesteren. Bilbao is een nieuwe vriendin die ik heel graag met u deel.

(Recente negatieve ervaringen van voetbalsupporters hebben alles met voetbal… en niets met Bilbao te maken).

Mijn Baskische muts geschreven door Dorian van der Brempt in: Column

Tags: borja ramos, elena fokina, frank ghery, frank lloyd wright, german jauregui, jan fabre, wim vandekeybus

Prijsvraag: in welke stad werden de Radioboeken Zuid-Afrika opgenomen?

Tue, 02 Mar 2010 11:44:00 +0100

deBuren verwelkomt Brink Scholtz
Maandag 1 maart was het eindelijk zo ver. Na maanden voorbereiding landde de Zuid-Afrikaanse theatermaakster en schrijfster Brink Scholtz op Belgische bodem. Zij resideert de gehele maand maart in België, neemt een kijkje bij Troubleyn en spreekt op 10 maart in Antwerpen de tweede Multatulilezing. Op 1 april vertrekt ze naar Nederland, om tot en met half april te participeren aan City Books Utrecht (in samenwerking met de Vrede van Utrecht en de Stichting Literaire Activiteiten Utrecht).

Radioboeken Zuid-Afrika
deBuren kent Brink Scholtz van de Radioboeken Zuid-Afrika, die in de zomer van 2009 werden opgenomen tijdens het grootste Engelstalige kunstenfestival van Zuid-Afrika. In de zomer van 2010 zal deBuren het festival opnieuw bezoeken met City Books Zuid-Afrika. Maar… in welke stad speelt dit festival zich af? Kortom: welke stad is de uitvalsbasis van Brink Scholtz waar de Radioboeken Zuid-Afrika werden opgenomen?

Meet, Dine & Greet
De twintig eerste inzenders die het juiste antwoord mailen naar miet[at]deburen.eu winnen de Radioboeken Zuid-Afrika in luxe cd-verpakking. Voor de eerste tien inzenders stelt deBuren een extra prijs ter beschikking. Zij winnen een Meet, Dine & Greet met Brink Scholtz en mogen voorafgaand aan de tweede Multatulilezing in Antwerpen samen met deBuren univerCity en Brink Scholtz gaan eten.

Prijsvraag: in welke stad werden de Radioboeken Zuid-Afrika opgenomen? geschreven door deBuren in: Nieuws

Tags: brink scholtz, city books, multatuli

Oproep aan alle Nederlandse studenten

Tue, 02 Mar 2010 11:28:00 +0100

deBuren univerCity in Vlaanderen
deBuren univerCity geeft studenten de kans om zich in het voorjaar van 2010 op een ontspannen wijze te verdiepen in interessante onderwerpen en kennis te maken met boeiende gasten. De vijftig deelnemers komen van universiteiten, hogescholen en (kunst)academies uit alle disciplines en uit heel Vlaanderen. De opzet van de acht avonden is simpel: eerst eten de studenten samen, dan wonen ze lezingen bij en debatteren met de sprekers. Tijdens de borrel nadien wordt het gesprek voortgezet. Het complete programma kun je hier bekijken.

Ontmoeting
Omdat wij het vanuit deBuren belangrijk vinden om culturele uitwisseling méér te laten zijn dan een mooi ideaal, bieden we de Nederlandse en Vlaamse studenten de mogelijkheid om daadwerkelijk hun buren te ontmoeten. De ontmoetingen vinden plaats op 10 maart in Antwerpen en 10 + 11 april in Den Haag.

Op 10 maart bezoeken de studenten het AMVC Letterenhuis, biedt deBuren voorafgaand aan de tweede Multatulilezing een diner aan en mogen de Nederlanders nadien gratis overnachten in Antwerpen. Op 10 en 11 april is het omgekeerd: dan komen de Vlamingen op museumbezoek in Den Haag (Letterkundig Museum) om vervolgens samen met de Nederlanders te eten en de derde Multatulilezing bij te wonen.

Oproep aan alle Nederlandse studenten
deBuren nodigt alle Nederlandse studenten uit om zich in te schrijven voor de twee ontmoetingsmomenten met de Vlaamse studenten. deBuren biedt een diner, een lezing, een overnachting in Antwerpen én een tegemoetkoming in de reiskosten aan. Inmiddels schreven studenten van letterenfaculteiten uit heel Nederland zich in; vanaf vandaag krijgt iedere student de kans om zich in te schrijven. In totaal zijn er dertig plekken te vergeven! Aanmelden kan via een mail aan willem[at]deburen.eu.

Oproep aan alle Nederlandse studenten geschreven door deBuren in: Nieuws

Tags: deburen univercity

Scenario

Mon, 01 Mar 2010 10:25:00 +0100

Kijk, daar heb je Freya weer. Minster Van den Bossche voor de vrienden. Ze kreeg een derde kind. Iets wat wel meer vrouwen overkomt. Het feit dat ze de draad van haar politieke leven oppikt, schijnt reden genoeg voor een rentree-interview. Waarom eigenlijk? Toen onverlaten zich tijdens haar bevallingsrust luidop afvroegen wat zij zoal aan het uitspoken was, nam ze aanstoot aan het feit. Als zou zij geen recht hebben om een tijdje bij de baby te blijven. Ze was niet anders dan iedereen. Waarom dan nu ingaan op een vraaggesprek? Kent u jonge moeders die bij hun terugkeer op de werkvloer gevraagd worden hun licht over de wereld te laten schijnen? Wij niet. Hoogstens gaat er een foto van de hartendief rond, waarna die - in een kadertje - op het bureau belandt. Of, in het slechtste geval, terug in de handtas verdwijnt. Wat kan het ons eigenlijk schelen wat mevrouw de minister tijdens haar zwangerschapsverlof heeft uitgevoerd. Ze was toen de moeder van haar kinderen. Het lief van haar man. De dochter van haar ouders. Et alors? Geen groter politicus, dan de consequente. Dus hier zit voor haar zeker nog wat groeimarge. Nu we vernomen hebben dat mevrouw de minister zich heeft ingelaten met het volgen van een cursus scenarioschrijven, zal ze zeker ook verhaallijnen met uitwegen uit moeilijke problemen kunnen bedenken. Als we de Vlaamse regering toch niet voor een brug in Antwerpen willen doen vallen, heeft zij vast de knoop rond de mobiliteit kunnen ontwarren. We zijn benieuwd naar de film.

Scenario geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Beeldcolumn: 'Zoek de verschillen'

Sun, 28 Feb 2010 20:00:00 +0100

In februari geven wij het woord, of eigenlijk het beeld, aan Nederlandse striptekenares Barbara Stok. Aan de hand van haar eigen belevenissen onderzoekt zij de vraag 'wat is een goed leven?'. Welke waarden zijn belangrijk voor je en hoe passen deze in de huidige maatschappij?

Deze week haar vierde en laatste beeldcolumn, 'Zoek de verschillen'.

Barbara Stok (º1970) won in 2009 de Stripschapsprijs voor haar gehele oeuvre. Barbara Stok is, volgens de jury, "een stripauteur zonder weerga met een nog altijd groeiend oeuvre van topkwaliteit. Ook heeft ze het lef zich kwetsbaar op te stellen en diep in haar eigen emoties te kruipen". Barbara Stok heeft een vijftal bundels op haar naam staan, maakt werk voor o.a. NRC Handelsblad en Lover en werd onlangs door De Volkskrant uitgeroepen tot beste Nederlandse striptekenares.

Beeldcolumn: 'Zoek de verschillen' geschreven door deBuren in: Column

Tags: barbara stok, beeldcolumn, zoek de overeenkomsten, zoek de verschillen

Medaille

Fri, 26 Feb 2010 13:11:00 +0100

Het Oranjeteam van de viermansbob dat zich terugtrekt? Zoiets gebeurt niet met Vlamingen. Ze winnen ook geen medailles. Die brengen jullie, dierbare noorderburen, mee uit Vancouver. Wij zijn al lang blij met ons duo bobsleemeisjes. Veertiende op Olympisch niveau. En onbevreesd. Een beetje cynisch dus, die oproep van de Bob en Slee Bond van Nederland. Hun pertinente vraag? Durf jij wel deel te nemen aan de Olympische Spelen? Het zou ons niet verwonderen, moesten ondertussen al tal van onvervaarde jongelui hun maten en gewichten hebben doorgegeven. Binnen afzienbare tijd zien we ze de gevaarlijkste bochten nemen. Ze kunnen het. Op glad ijs. Met nog een kleine vier jaar voor het vertrek naar Sochi (Rusland), zit er toekomst in. Ondertussen zou, als troost aan het team dat de Canadese afdaling niet aandurfde, smartlapjes gemaakt kunnen worden. In een poging om stedelingen - jong en oud - dichter bij elkaar te brengen, heeft Liefde in de Stad in Amsterdam een aantal bordurende oma’s aangeklampt. Op eenvoudig verzoek versieren ze een zakdoekje met een toepasselijke spreuk. Of een fraai bloemetje. De dames doen het op hun eigen tempo, dus verwacht geen resultaat binnen de drie dagen. Maar iets als een goudbruine pannenkoek op een lapje, dat moet toch mogelijk zijn? Wij denken er trouwens over na om er - voor eigen gebruik - ook een aantal te bestellen. Met diezelfde pannenkoek. Als een prachtige medaille.

Medaille geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Het verhaal van een boekenkast

Wed, 24 Feb 2010 22:00:00 +0100

De vijfdelige reeks ‘Het Vaderhuis | De Moederschoot’ bestaat uit gesprekken tussen wetenschappers en kunstenaars onder leiding van dr. Henriëtte Louwerse (University of Sheffield). Tijdens de avond over literatuur spraken Chika Unigwe, Anil Ramdas en Henriëtte Louwerse met elkaar over de thematiek van deze reeks: migratie, cultureel ouderschap en belonging. De lezing van Anil Ramdas, columnist van deBuren, kunt u hieronder teruglezen.

Ik snap wel wat er wordt bedoeld, iedereen heeft zijn vormende boeken, boeken die je voor het eerst wegwijs maakten in de wereld van de verbeelding, schrijvers die je, als je erg melig en sentimenteel bent, zou kunnen opvatten als de vaders en moeders van de literaire geest; maar waarom zou je? Het is wat kinderlijk gesteld, wat wel klopt, want ik begrijp dat de inspiratie voor dit thema werd gevonden bij de figuur van Tante Es van de Surinaams-Nederlandse komiek Jörgen Rayman, en ik ken eigenlijk inderdaad geen kinderlijkere en flauwere allochtoon, die week in week uit exact dezelfde grappen maakt met de typetjes die hij kan nadoen, moslims, Antillianen, soms ook Hindoestanen en creoolse hiphoppende straatjongens. Maar wat is hij een suffe komiek. Er bestaat een Richard Pryor en allen die door hem werden geïnspireerd, ten goede of ten kwade, maar Rayman heeft zich overduidelijk niet door Richard Pryor laten inspireren. Richard Pryor die een conference begon met: ‘Ladies and gentlemen, my name is Richard Pryor. And I’m black. I didn’t tell this to anyone till I was twelve years old.’

Door wie heb ik mij laten inspireren? Misschien is ook dat niet helemaal goed geformuleerd, want in de verleden tijd. Door wie word ik geïnspireerd? Want de inspiratiebronnen komen en gaan, sommigen blijven hangen, over anderen verander je later van gedachten, vooral als je hun volgende boeken leest. Ik hang de stelling aan dat elke auteur maar één boek schrijft in zijn leven, en dat alle volgende en voorafgaande vingeroefeningen zijn. Ook belangrijk, die vingeroefeningen, voor mensen die zelf schrijven zijn die vingeroefeningen soms zelfs belangrijker dan het echte werk; maar serieus, het enige boek dat V.S. Naipaul schreef was toch Een huis voor meneer Biswas? En alles voor en na Nooit meer slapen van Willem Frederik Hermans, hoe aardig ook, het was toch allemaal in de schaduw van dat grote werk? Nu hoor ik dat de critici het daar niet mee eens zijn, en dat De donkere kamer van Damokles belangrijker was, zoals De avonden van Reve belangrijker zou zijn dan Op weg naar het einde. Goed, men kan erover twisten, maar feit blijft dat een auteur maar één boek kan schrijven. Zelfs voor God heeft dat gegolden.

Door wie heb ik mij laten inspireren: tja, we krijgen maar een kwartier om dat te vertellen, en ook dat is een onmogelijke opdracht. In mijn werkkamer heb ik zeven grote boekenkasten, die ik op maat heb laten maken toen ik in India woonde. Ik wist precies wat ik wilde, want zoals u weet zijn de meeste boekenkasten te diep, tussen de 28 en 32 cm., terwijl boeken meestal maar zon 14 tot 18 cm. breed zijn. Dan zet je of twee boeken achter elkaar, zodat je het achterste nooit meer kunt vinden, of je laat dat gedeelte van de plank vrij voor stof en snuisterijen. De timmerman die de kasten maakte heette Yasin, die uiterst zorgvuldig werkte, op het terras achter mijn werkkamer in Delhi, maar die wel de neiging had om tijdens schafttijd weg te gaan voor de lunch en niet meer terug te komen. Maar het went, zo gaat dat in India. En waag het niet de volgende dag te vragen waar hij ineens was. Je dwingt hem zijn korte lijst van smoezen af te werken – familiegeval, gereedschap halen, kleine klus voor iemand anders er tussendoor, en daarna kwamen weer familiegeval en gereedschap halen.

Van die zeven boekenkasten in mijn werkkamer in Loenen aan de Vecht, waar ik nu woon, zijn er maar twee belangrijk. Maar één zelfs, als ik in een strenge bui ben. De rest bevat boeken die ik eens ingekeken heb, die ik per ongeluk kocht, of die mij zijn toegezonden door uitgevers die denken dat ze me zouden interesseren. En ze vergisten zich altijd. Maar ik gooi boeken nooit direct bij het oud papier, zoals kranten, ik vind dat er een incubatietijd moet zijn, die in dit geval vooral afhangt van de bij mij zo nu en dan opkomende opruimwoede.

In de één of twee belangrijke kasten kan ik geen lijn ontwaren: ik heb er Edward Said staan, Oriëntalism, die mij leerde hoe het kolonialisme vooraf ging aan de waarnemingen en beschrijvingen van antropologen en reisschrijvers: die stelden vast hoe die verre volkeren leefden, wat ze belangrijk vonden en hoe ze met elkaar omgingen; met die kennis kwamen dan de missionarissen en generaals om de boel te bekeren en te onderwerpen. Dat was uitstekend gezien door Edward Said, maar het is gemeengoed geworden. We zien dat patroon zelfs in een film als Avatar, waar inderdaad de antropologen eerst kennis verzamelden voordat de mensen de wezens van Pandora aanvielen. Als een inzicht zo gemeengoed is geworden dat er Hollywoodfilms op worden gebaseerd, is het inzicht in een cliché veranderd. Jammer voor Edward Said, maar zo gaan schrijvers soms ten onder aan hun succes.

Dan heb je Salman Rushdie’s De laatste zucht van de Moor. Van Rushdie zeggen ze dat zijn Middernachtskinderen zijn grote doorbraak was, maar ik wens dat te betwijfelen. De laatste zucht geeft een beeld van volkeren, hun geschiedenissen, hun hebbelijkheden en hun dramas als geen ander: je kunt zeggen dat De laatste zucht de eerste en voorlopig laatste 'masalaroman' is, masala is het Indiase woord voor kerrie, en wordt ook gebruikt om de films uit Bombay mee aan te duiden: de schitterende melodrama’s met dans en liedjes en overdreven grote, doch makkelijk oplosbare problemen.

Claude Lévi-Strauss, Het trieste der tropen: de titel alleen al. Maar Claude Lévi-Strauss was de eerste die de melancholie van de tropen wist te vatten, die het exotische weemoedig vond, die de vrolijkheid uit alle zonneschijn haalde. Een onvergetelijk literair werk van een grootmeester in de antropologie.

Die melancholie is uiteindelijk tot wereldliteratuur gebracht door Gabriel Garcia Marquez, met Honderd jaar eenzaamheid niet alleen, maar ook met het kleine werkje Kroniek van een aangekondigde dood, een antropologisch meesterwerkje over eerwraak in een katholiek Zuid-Amerikaans dorp, en die schitterende waarneming dat de twee wraaknemers er alles aan deden om tegengehouden te worden, maar dat niemand hen bevrijdde van de lodenlast van het wreken van de eer; waardoor gans het dorp, misschien wel heel die cultuur schuldig werd.

Ik heb ook Woody Allen staan, het scenario van Manhattan; Woody Allen is een zeer onderschatte toneelschrijver. Ik hou eigenlijk alleen van twee toneelschrijvers, Woody Allen, met zijn idiote, over elkaar buitelende, absurdistische dialogen, en Harold Pinter, die juist zo sober was met woorden, dat de leegten tussen de woorden en de zinnen letterlijk pijn deden. Maar alleen Woody Allen kan iemand laten zeggen: 'Hoe moet ik weten waarom zes miljoen joden werden vermoord. Ik weet niet eens hoe de blikopener werkt.'

Ik zie Gonsjarovs Oblomow, het beste boek over luiheid, een van de grootste deugden van de mensheid die door de westerse cultuur helaas in een kwaad daglicht is gesteld. Je hebt twee soorten volkeren, zegt men, die kunnen worden getypeerd met wrestling en resting. Worstelen of rusten. Worstelende volkeren bereiken veel, maar zelden geluk. Rustende volkeren moeten het met een klein beetje doen, ze houden hun siësta, en ook daarvoor en daarna willen ze niet al te heftig rondspringen. Ik hou erg van luiheid, ook al laten mijn hypotheeklasten het beoefenen daarvan niet echt toe.

Norbert Elias natuurlijk, Het civilisatieproces, en zijn uitmuntende leerling ernaast, Joop Goudsblom met zijn Vuur en beschaving: waar zouden we zijn als we niet wisten waarom wij precies ons plakje vlees nuttigen zoals we dat doen. Vroeger werd het varken op tafel geslacht, geroosterd en in stukken gerukt en opgevreten. Toen werd het varken in de keuken geslacht en was er een aparte kamer voor de maaltijd. Daarna werd het buiten de keuken, in de schuur geslacht. Nog later in een abattoir, ver weg van ons huis. En werd het beest zo gesneden dat we niet meer kunnen herkennen dat het om een lief roze dier gaat met een vriendelijk snuitje. Dat is de weg van de beschaving, leerde Elias. En nog veel meer, want het boek is 800 pagina’s lang.

Rohinton Mistry, de Indiaas-Canadese schrijver die Een wankel evenwicht schreef, waarmee niet alleen een troosteloos en hilarisch verhaal was ontstaan van twee kasteloze, onaanraakbare zwervers die een weg zochten van dorp naar stad, maar ook een evenwicht was gevonden tussen de rustige stijl van Naipaul en de eindeloze verwijzingen en uitwijdingen van Rushdie. Die twee, moet u weten, Rushdie en Naipaul, ze haten elkaar. Omdat ze het zelfde onderwerp hebben, India en de beschaving, en het zelfde lezerspubliek aanspreken. Maar Mistry vond het evenwicht, en maakte één van de mooiste boeken uit de Indiase en de wereldliteratuur.

Ik heb ook Hugo Claus staan, Het verdriet van België, maar ik noem het alleen om u te paaien, omdat ik in België ben.

Haruki Murakamis After Dark staat er ook, maar alleen omdat mijn kinderen van 19 en 22 mij hebben gedwongen het te lezen en het belangrijk te vinden. Gelezen heb ik het niet, ik heb hem een tijdje met me meegedragen, in mijn tas, ik heb hem heel vaak op mijn schoot gehad, terwijl ik een dutje deed. Maar het zal belangrijk zijn, deze postmodernistische Japanner, ik vertrouw mijn kinderen wel. Zij moesten van mij ook Naipaul en Rushdie lezen.

Naast Ralph Ellisons Onzichtbare man heb ik Joost Zwagermans De Buitenvrouw staan. Die boeken zouden niets met elkaar te maken hebben gehad, als ik ze niet had behandeld in hetzelfde essay over het merkwaardige feit dat zwarte personages ontbreken in de Nederlandse literatuur. Ik beweerde niet dat literatuur een afspiegeling moest zijn van de werkelijkheid. Ik merkte alleen op dat de wereld van witte schrijvers zo wit is, terwijl mijn wereld alle kleuren bevat. Dat essay heeft zoveel boosheid losgemaakt onder witte schrijvers, dat er een gat werd geslagen in mijn vriendenkring. Een mooi wit gat.

Maar goed, ik heb ook Karl Marx, en Stuart Hall, wiens boek Het minimale Zelf ik zelf vertaalde, wat niet helemaal is gelukt. En Bertrand Russel en Charles Taylor, de belangrijkste filosoof van het multiculturalisme, en Philip Roths Een stervend dier, terwijl ik zijn puberroman Portnoys complaint leuker vind, maar Een stervend dier staat chiquer. Saul Bellows schelmenroman The Adventures of Augi March, het erotische The Sheltering Sky van Paul Bowles, over seks in de sahara; E.M. Forsters A Passage to India en F. Bordewijks Karakter en Malcolm Lowrys Under the volcano, met de meesterlijke zin aan het eind, 'I learn that the world goes round so I am waiting here for my house to pass by.'

Beste mensen, dwing me niet zelfs uit dit beperke aantal mijn ware inspiratiebronnen aan te wijzen. En valt het trouwens op dat ik alleen boeken van mannen heb genoemd? De enige vrouw die in de kast voor belangrijke boeken mag, is Toni Morrison, en dan niet het sentimentele Beloved, maar het ritmische en onweerstaanbare Jazz. Maar Jazz heb ik waarschijnlijk uitgeleend, want ik kan hem niet vinden. Veel vaders, maar een moeder ben ik kwijt.

Het verhaal van een boekenkast geschreven door Anil Ramdas in: Column

Tags: bertrand russel, chantal pattyn, claude levi-strauss, e.m. forster, edward said, f. bordewijk, gabriel garcia marquez, gerard reve, haruki murakami, hugo claus, ivan gontsjarov, joop goudsblom, joost zwagerman, jorgen raymann, karl marx, malcolm lowry, norbert elias, paul bowles, philip roth, ralph ellison, richard pryor, rohinton mistry, salman rushdie, saul bellow, stuart hall, toni morrison, v.s. naipaul, willem frederik hermans, woody allen

Miss Bazaar

Wed, 24 Feb 2010 13:59:00 +0100

Door het failliet van een marketingconcept - de zelfbedieningszaak met een grote verscheidenheid aan levensmiddelen en een vloeroppervlak van 800 tot 2500 m2 - staan straks een hoop mensen op straat. Bij dit nieuws past alleen wat muzak. Onze excuses daarvoor. Overigens. Wij rijden niet naar de supermarkt. Wij gaan naar de winkel. Het is geen politieke keuze of zo. Het is woordgebruik. Net zo vastgeroest als het parcours dat we wekelijks met het winkelkarretje afleggen. De jager heeft een geheugen. En het is geen boodschappenlijst. We kennen de kassiersters. Eentje komt er uit de Vlaanders. Ze begroet ons immer enthousiast. Wat bracht haar hierheen? We hopen de liefde. We vermoeden het werk. De boterhammen op de plank. In een ver verleden, ontmoetten we Miss Bazaar. Dat was een heerschap dat zich helemaal in zijn cassièrerol inleefde. Met roze gestreepte schort en al. Hij was ook de man achter de microfoon als er wat om te roepen viel. Zijn onnavolgbare “Droge voeding. Kassa 4. Oproep vernietigd.” heeft ondertussen mythische proporties aangenomen. Zou een mens dat kunnen missen? Het oog voor detail in die godverlaten supermarkten? Wij gaan naar de winkel.

Miss Bazaar geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

deBuren organiseert het Multatuli-jaar 2010

Tue, 23 Feb 2010 16:18:00 +0100

Beste Multatuli, ...
Naar aanleiding van de honderdvijftigste verjaardag van de Max Havelaar organiseert deBuren in samenwerking met het Multatuli Genootschap het Multatuli-jaar 2010 onder de titel 'Beste Multatuli, ...'.

Lezingen-in-briefvorm
Gedurende het gehele jaar zullen verschillende gasten, waaronder Multatulibiograaf Dik van der Meulen, schrijfster Brink Scholtz en auteur Christiaan Weijts de pen opnemen en de meester van het brievengenre om advies vragen over interculturaliteit en (post-)kolonialiteit. Hun brieven dragen zij eerst als lezing voor in Brussel, Antwerpen en Den Haag, waarna een interview volgt door Greet Op de Beeck (VRT) of Tjeerd Bijman (Metropolis). De brieven krijgen uiteindelijk een mooie plaats in de bundel Beste Multatuli, ... die eind 2010 zal verschijnen.

Bekijk hier (vanaf 00:04:18) de reportage over de lezingenreeks ‘Beste Multatuli’ in het cultuurjournaal van 9 maart op de site van Exqi Culture.

Essaywedstrijd
deBuren roept brievenschrijvers onder de 31 jaar op om deel te nemen aan de essaywedstrijd 'Beste Multatuli, ...'. Hun opdracht is dezelfde als de vraag die wij stelden aan de schrijvers van de overige brieven. Beschouw Multatuli als de directeur van het Consultatiebureau voor Hedendaagse Zaken – Afdeling (post-)kolonialiteit en interculturaliteit en vraag hem in een brief van 1000-2000 woorden om advies.

Prijzen: een reis naar Jakarta en Rangkas-Betoeng, in het spoor van Multatuli; de gelegenheid om de geschreven brief voor een publiek voor te dragen; opname van de brief en een reisverslag op de website van deBuren en in de bundel Beste Multatuli, ...

Deadline: 2 juni 2010

Inzenden: per post of naar willem[at]deburen.eu.

Voor meer details, lees hier meer.

Meer Multatuli
Kijk voor meer activiteiten in het Multatuli-jaar 2010 zeker ook eens op www.multatuli.nu.

deBuren organiseert het Multatuli-jaar 2010 geschreven door deBuren in: Nieuws

Tags: brink scholtz, christiaan weijts, dik van der meulen, greet op de beeck, multatuli, tjeerd bijman

Prijsvraag: wat moet Europa doen om een nieuwe financi�le crisis te vermijden?

Tue, 23 Feb 2010 14:01:00 +0100

Op donderdag 25 februari organiseert deBuren in samenwerking met de Nederlandse Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) een debat over de conclusies die we moeten trekken uit de financiële crisis. Hoe nu verder? In de Engelstalige WRR-studie Aftershocks: Economic Crisis and Institutional Choice staat die vraag centraal. In het boek formuleren vooraanstaande wetenschappers, politici en toplui uit het bedrijfsleven hun toekomstvisie. Lees meer.

Wie een kans wil maken op één van de drie gratis exemplaren van het boek Aftershocks geeft in 5 à 10 regels een antwoord op de vraag: wat moet Europa doen om een nieuwe financiële crisis te vermijden?

Insturen kan tot 2 maart via de reageerknop hieronder.

Prijsvraag: wat moet Europa doen om een nieuwe financi�le crisis te vermijden? geschreven door deBuren in: Nieuws

Tags: ben knapen

Anderlecht: De Perfecte Probleemstad van Europa

Tue, 23 Feb 2010 12:12:00 +0100

Cihan Buğdaci en Ergün Erkoçu zijn de bedenkers van een verrassend concept voor een hedendaagse moskee in Nederland: de Poldermoskee, een bouwerk dat discussies oproept die verder gaan dan architectuur alleen. Op 13 oktober 2009 kwamen zij tijdens een avond van deBuren en het VAi in de Singel spreken over hun idee. Momenteel doen Bugdaci en Erkoçu internationaal onderzoek naar achterstandswijken. Zij reflecteren in onderstaand essay naar aanleiding van de problemen in Anderlecht op de relatie tussen sociaal-maatschappelijke én architecturale omgevingsfactoren.

De berichten uit de hoofdstad van Europa komen over de grenzen aan alsof Europa is getransformeerd tot een Amerikaanse helstaat. In de Morgen wordt gesteld: ‘Geweld, aanranding, diefstal en verkrachting, elke dag worden we opnieuw en opnieuw geconfronteerd met de machteloosheid van de lokale overheden om een halt toe te roepen aan jongerenbenden die onze lokale samenleving tot in haar diepste vezels raken.’ (In: De Gedachte, ‘Brandbrief uit de Bronx van Europa’, 29/01/2010) Bij het lezen van dit bericht kijk ik over mijn schouder of ik in een veilige omgeving ben en druk alles wat mij van waarde is tegen mij aan. Ik lees dat de op steenworp afstand liggende Brusselse gemeente Anderlecht, de ‘Bronx’ is geworden van ons lieftallige Europa… WAT NU???

De situatie in en rondom Anderlecht kan inderdaad worden gezien als een ernstige. Scholen worden gedwongen te verhuizen, op straat regeren jeugdbendes, er heerst hoge werkloosheid en criminaliteit beïnvloedt het veiligheidsgevoel van de samenleving als gevolg van geconcentreerde sociale armoede en verloedering van de samenleving. Maar om Anderlecht nu de Bronx te noemen van Europa... Anderlecht is een misvatte, sociaal-maatschappelijk genegeerde, communicatie ontberende buitenwijk in het experiment dat wij Europa noemen.

Een buitenwijk waar beleid op hoger niveau niet alleen de kleur heeft, maar ook het karakter van ondergesneeuwd regime dat de problemen graag onder dezelfde ondergesneeuwde omstandigheden laat. Er wordt gesnakt naar noodbeleid en nultolerantie wordt ingezet als redmiddel. Vooral jongeren worden in bovenstaande problematieken gezien als de groep die onder de 'nultolerantieredmiddel' moeten worden aangepakt. nultolerantie is een aardig middel, echter net als een toiletontstopper: bij het toepassen ben je eigenlijk al te laat.

Het geheel dat een deel van Anderlecht en omgeving teistert, gebeurt in de bebouwde als de onbebouwde omgeving. Deze setting van gemeente vlakbij de grote Europese hoofdstad Brussel moet wel goed worden begrepen voordat er oplossingsgericht kan worden nagedacht.

Door diverse sociale redenen (dat kunnen er verschillende zijn: leeftijdsverschil, cultuurverschil vader-zoon, eenoudergezin, huisvestingsproblematiek, armoede, werkloosheid, etc. etc.) annexeren de jongeren de openbare ruimte als hun ‘woonkamer’, waar zij hun dagelijkse bezigheden bedrijven, inclusief de informele economie waar deze jongeren in veel gevallen van rondkomen. De laatste behoefte van informele bedrijvigheid komt voort uit een andere problematiek die wij werkloosheid noemen. Doordat door een ingenieuze volkshuisvestingsbeleid ervoor is gezorgd dat dezelfde sociale klasse bij elkaar is gepositioneerd, vormen de jongeren groepen, die van buitenaf weer worden gezien als jeugdbendes in georganiseerde criminaliteit.

De buitenruimte die dus wordt geannexeerd, terwijl deze ruimte voor ons allemaal bedoeld is. Nu is het bezetten van de openbare ruimte in het bijzonder niet zozeer een probleem, ook ouderen kunnen plekken in de openbare ruimte toe-eigenen zonder dat het een probleem hoeft te zijn, maar meer hun buiten proportionele gedrag die deze jongeren vertonen binnen hun ‘plaatselijke guerrillatransformatie’ van de omgeving. Het toe-eigenen van de omgeving is op haar beurt weer toe te schrijven aan de overvloed van het regulerende stelsel, waarin jongeren in het Calimero-effect vervallen. Zij de groten, vanuit Brussel regulerend, wat wij kleinen, op de straat waarin wij wonen, doen. Voilà, je Anderlechts probleem.

Het wordt tijd dat naast de ‘nood aan een economisch en sociaal masterplan’ (‘Anderlecht is geen “no-go zone”’, Olivier Willocx, 30/01/2010) de (on)bebouwde omgeving strategisch wordt ingezet als oplossing voor sociaal-maatschappelijke ‘problemen’. Om dit indirecte verband tussen oplossen van sociaal maatschappelijk problemen en de (on)bebouwde omgeving te leggen zijn kwalitatieve stedenbouw, architectuur, politiek en een overall begrip voor pluriformiteit van de samenleving de basis. Niet in de laatste plaats zijn wij voorstanders van gebouwen als ‘katalysatoren van de samenleving.’

Maatschappelijke voorzieningen die bijdragen aan een maatschappelijk gevoel van gebondenheid, van eenheid, van leefbaarheid van buurten. Waar zijn de woningbouwcorporaties die inspelen op de specifieke huisvestingsvraag, goede jeugdvoorzieningen als goed ingerichte pleinen (openbare ruimten) en bijeenkomstcentra, kwalitatieve winkelvoorzieningen waar ondernemers, zoals in dit deel van de samenleving veel voorkomt, een goede exploitatie kunnen draaien en dit ook kunnen uitdragen naar de wijk, dienstverleningen als jeugdzorg, reclasseringscentra en onderwijsvoorzieningen zoals brede scholen?

Het gaat om strategische toepassing van maatschappelijk gedragen vastgoed. U zou het bijna als paradoxaal bestempelen, maar zelfs moskeeën, die door sommigen als angstaanjagend en probleemveroorzakend worden gezien, maar waar bijeen wordt gekomen en aangezet tot bezinning, kunnen, mits goed ingestoken en over nagedacht, bijdragen aan een betere samenleving. Kijk eens wat de geboden van maatschappelijke gebouwen teweeg kunnen brengen die wellicht voortkomen uit ongereguleerd beleid en informele wensen. Helaas... in Europa onderdrukken wij de marginalen-samenleving liever met verboden…

Cihan Buğdaci – Directeur
Gentlemen A.R.T

Ergün Erkoçu – Architect/Directeur
Concept 0031

Bugdaci en Erkoçu schreven samen De Moskee. Politieke, architectonische en maatschappelijke transformaties. (2009)

Anderlecht: De Perfecte Probleemstad van Europa geschreven door Cihan Bugdaci & Ergün Erkoçu in: Column

Tags: cihan bugdaci, ergün erkoçu

Geef acht!

Mon, 22 Feb 2010 13:05:00 +0100

Uit de oorlog stappen? Is het een wilde fantasie? Nooit volgden we het ontslag van een regering Balkenende met zoveel aandacht. Misschien omdat we het vanuit een Nederlandse hotelkamer beleefden, tijdens een nacht vol denkbeelden. Die slapeloosheid ook. Wie het spelletje kent, weet wat zo volgt. Het televisieverslag van coalitiepartners die over elkaars woorden struikelen. Er wordt nauwelijks nog over daden gesproken. Behalve die ene dan: “Wij hebben ons ontslag ingediend.” Want, vergis u niet, dat is politiek. De keuze maken. Op een moment. Hoe platgetreden ook het pad, over meer gaat het niet. Aan meer is zelfs geen enkele behoefte. Het is het gebrek aan knopen doorhakken dat de oorlog voedt. Het loopt elke ontwikkeling voor de voeten. Staan we op, of blijven we liggen? Dat is de vraag. De strateeg kiest voor het hogere belang. Hij/zij kent zijn bondgenoten goed. Ze vragen niet om bediend te worden. De strijd staken. Het is onze wildste fantasie. Niet meer hoeven omkijken om het geslepen mes te zien. Met de handen op tafel. Ter plaatse rust.

Geef acht! geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Saskia de Coster naar Winnipeg

Mon, 22 Feb 2010 12:08:00 +0100

In 2010 krijgt de samenwerking tussen Saskia de Coster, de Beursschouwburg en deBuren een nieuwe dimensie. De Coster zal deze gehele maand (februari) doorbrengen in de onherbergzame cultuurkolonie Winnipeg in Canada. De tekst die zij over haar verblijf in dit barre oord schrijft, draagt zij voor op 3 maart 2010 in de Beursschouwburg.

Op 3 maart 2010 vindt in de Beursschouwburg namelijk de finissage plaats van de tentoonstelling I wasn't born yesterday, deary van fotografe en beeldend kunstenaar Michèle Matyn. Zij ging De Coster voor als tijdelijk resident van Winnipeg. Haar tentoonstelling opent op 5 janurai 2010.

In samenwerking met: de Beursschouwburg en Plug In Institute of Contemporary Art Winnipeg

Saskia de Coster naar Winnipeg geschreven door deBuren in: Nieuws

Tags: saskia de coster

Aap Noot Mies

Fri, 19 Feb 2010 11:08:00 +0100

Er zijn mensen die niet goed kunnen lezen. Correctie: er zijn mensen die niet goed kunnen lezen wat er staat. Een ziekte lijkt het wel, dat hineininterpretieren. U mag dan met hand en tand en op uw communiezieltje uitleggen dat u a bedoelt, toch begrijpen ze mordicus b. Nu we er aan denken, misschien is het ook een vorm van hardhorigheid. Dit gemijmer brengt ons - onverwacht - bij het leesplankje van M.B. Hoogeveen. Hij was de onderwijzer die de leesmethode ontwierp. Het succes van aap noot mies kwam er in 1910, precies honderd jaar geleden, toen uitgeverij Wolters ermee aan de slag ging. Illustrator Cornelis Jetses werd door hen aangesproken om tekeningen voor het plankje te maken. De rest is geschiedenis. Een geschiedenis die u vanaf morgen in het Nationaal Onderwijsmuseum in Rotterdam kunt gaan ontdekken. Wist u trouwens wat de voorlopers van aap noot mies waren? Raam roos neef fik gat. Wie al een tijdje kan lezen, ziet in de eerste woordenreeks toch grotere mogelijkheden. Neef Fik geeft door het gat van het raam een roos. Vindt u dat ook niet inspirerender dan: Mies geeft de aap een noot? Is hiermee bewezen dat men destijds ook al last had van het dingen lezen die er niet staan? Mysterie.

Aap Noot Mies geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Viva Vastelauved!

Fri, 19 Feb 2010 10:28:00 +0100

Mijn bontmantel en plastic tieten heb ik weer in de kast gestopt. Vastelauved 2010 zit er weer op. Het volksfeest haalt zijn kracht uit drift en symboliek, en is daarom zo angstaanjagend-aantrekkelijk.

‘Oilsjt viert carnaval / alle daugen bal / en zè mor gerest / w' emmen gienen dest’ klinkt uit het miniradiootje van de buschauffeur die me oppikt naar het centrum, naar het ‘gat van de mert’. In de auto naast ons aan de verkeerslichten gonst een Aalsterse parodie van een bekend Nederlands hiphopnummer. Een Voil Jeanet met paarse pruik steekt zijn vuist omhoog, lacht vettig naar de buschauffeur. Wat verderop glijdt een andere man-in-vrouwenkleren met zijn kinderwagen, zijn ‘koesj’, over het bevroren zebrapad. Allen worden we naar de massa op de grote markt gezogen. Een draaikolk van lawaai, drank, gelach en gebrul. Stuk voor stuk voorwaarden om je één keer in het jaar aan dat keurige leventje van alledag te onttrekken. De driften bot te laten vieren. Want die buikgevoelens zitten al vaak genoeg ingegespt.

Carnaval is een beregelde wanorde, die op zondagmiddag begint met de spectaculaire stoet en dinsdagavond eindigt met de popverbranding. Daartussen moet het gebeuren. Voesjdoen (voortdoen) tot woensdagavond, Aswoensdag, is totaal not done. ‘Beestachtigheid toestaan onder voorwaarden: dat is eeuwenlang de succesformule van het katholicisme geweest, van aflaat tot carnaval’, lees ik op de blog van Marc Reugebrink. ‘Protestanten hebben daar natuurlijk niks mee op. Rechtlijnigheid troef.’ De zotheid moest volgens de katholieke kerk eenmaal per jaar kunnen uitrazen, de chaos eenmaal toegelaten, om daarna met des te meer ijver naar de dienst van God te kunnen terugkeren.

God en priesters zijn vandaag geen stok meer achter de deur. En toch blijft de ventielfunctie van vastenavond overeind. Drie dagen doen wat van nine-to-five of daarna niet kan of mag. En je kunt pas volledig losgehen als de gebruikelijke orde is omgekeerd: als mannen vrouwen worden, vrouwen mannen (of iets anders); als de narren heersen over de gezagsdragers, die op de carnavalswagens en in de vele carnavalsuitrustingen creatief te ‘kakken’ worden gezet; als de kitscherige variaties op schlagernummers doen vergeten dat er nog iets als (hogere) cultuur bestaat. En natuurlijk de verkleedkleren, die ontdoen je van je status en reputatie. Ze brengen je tot je essentie: een bronstig en gulzig dier. Businesskaartjes hebben hier geen waarde.

Als je door het bacchanaal heen kijkt, zie je dat ook de eenentwintigste-eeuwse Oilsjteneer de oeroude symbolen in ere houdt. Symbolen die verwijzen naar het vruchtbaarheidsfeest dat carnaval altijd is geweest. De riten die het keerpunt wilden zijn tussen winter en lente. De Aalsterse Gilles (jaja, die hebben we ook) stampen met hun klompen met belletjes de geesten van de winter weg. De Voil Jeanet heeft een paraplu om de hemel uit te dagen vruchtbare regen te brengen. Zijn rondingen, hoerige kledij, kinderwagen en fopspenen zijn één en al seksualiteit en vruchtbaarheid.

Omdat dit feest zo op driften drijft, zo appeleert aan een menselijke basisbehoefte, geloof ik best dat carnaval teruggaat op lentefeesten uit oudere culturen. De gelijkenissen zijn bijna te mooi om waar te zijn. Op de Oud-Griekse Anthesteriën voerden gemaskerde mensen, half februari, Dionysos rond op een wagenschip, vanwaarop vijgen naar de menigte werden gegooid. Op de Romeinse Lupercalia sloegen in dierenhuiden getooide mannen met huidreepjes de vrouwen om ze symbolisch vruchtbaar te maken. Dat ging gepaard met veel uitbundigheid en drank. Op de Saturnalia, een Romeinse feest eind december, werd een Saturnaliënkoning gekozen uit de ter dood veroordeelden. Hij werd op de laatste feestdag onthoofd. Gelukkig voor de Prins Carnaval gaat vandaag een pop de brandstapel op. Maar ook het Germaanse Julfest heeft treffende gelijkenissen: het beeld van de god Frey werd op een schip op wielen begeleid door een vrolijke stoet personen in dierenvermomming, en mannen gehuld in vrouwenkleren. De Aalstenaar was dus duidelijk niet de eerste carnavalist.

Ik moet eerlijk zijn: ik ben slechts een gelegenheidsjeanet. Een ééndagscarnavalist, want ik ben in Aalst noch geboren noch getogen. Maar in de vrieskou, met gescheurde netkousen en uitgelopen mascara, wachtend op de laatste bus huiswaarts, besef ik: dit is het beste geneesmiddel voor de ziel. Geen Bongobon kan hier tegenop.

Viva Vastelauved! geschreven door Reinout Verbeke in: Column

Tags: marc reugebrink, reinout verbeke

Tiptop

Wed, 17 Feb 2010 14:45:00 +0100

Het antoniem van een comeback, zou dat een go-away zijn? De terugkeer en het vertrek. Zij maken de actualiteit uit. Ook in Vlaanderen. Zo keert Tia Hellebaut, onze gouden hoogspringster, terug naar haar sport. Zo heeft Nonkel Bob, de man die de Vlaamse jeugd van de jaren zestig voor het scherm opvoedde, het tijdelijke voor het eeuwige geruild. Neen. Tiptop voelen we ons niet. Iets te jong ook, om die nonkel goed gekend te hebben. Maar dat hij een idool is, daar kan niemand om heen. Idem dito voor sporty Tia, overigens. Als we die krantenkoppen mogen geloven. En toch. Terugkeren is gemakkelijk. Lees: terugkeren omdat de droombaby er nu is en omdat het contract met de pizzabakkende sponsor toch lucratiever blijkt dan een kantoorjob. Het roept bij ons geen vreugdekreetje op. Juichen hoort alleen bij wat verloren wordt gewaand. De zoon. Het lief. De tijd. Dat is Tia niet. Bij Nonkel Bob is de kans klein voor een comeback. Sommige mensen hebben geen terugkeer nodig. Bloemen, noch kransen. Die zijn er. Altijd.

Tiptop geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Beste Multatuli, ... [1]

Wed, 17 Feb 2010 12:01:00 +0100

Beste Multatuli,

De Javaan wordt nog steeds mishandeld.

Zie daar wat de hoofdstrekking zou moeten zijn van elk betoog over uw Max Havelaar.

Het is nu honderdvijftig jaar en enkele maanden geleden dat u de schrijversnaam Multatuli aannam en op een onverwarmde Brusselse zolderkamer het boek schreef dat, om het Nederlandse liberale parlementslid W.R. van Hoëvell te citeren, een ‘rilling door het land deed gaan’. Dit land was een betrekkelijk onaanzienlijke natie, in inwonertal meer dan gehalveerd sinds de Belgen er in 1830 er de brui aan hadden gegeven. Maar datzelfde Nederland, waar de industrialisering op zich liet wachten, waar op veel plaatsen armoede heerste en waar, zeker buiten de steden, het onderwijs gebrekkig was, was wel meester over een reusachtige kolonie in Zuid-Oost-Azië, waarvan het aantal inwoners een veelvoud was van wat er tussen Oost-Friesland en de Schelde woonde: meer dan dertig miljoen, zoals u aan het slot van Max Havelaar zegt, tegen amper drie miljoen in Nederland zelf.

Dat de bevolking van een Europese moerasdelta in staat was er een grote overzeese kolonie op na te houden, wekt nog meer verbazing als men bedenkt dat in uw tijd zo’n tweehonderd Nederlandse bestuursambtenaren volstonden om in dat uitgestrekte eilandenrijk de orde te bewaren. U hoef ik niet uit te leggen hoe dat gebeurde, Multatuli, want u was een van die tweehonderd, en bovendien heeft u het zelf al eens beschreven voor uw lezers, in uw eigen Havelaar. Maar dat is lang geleden, honderdvijftig jaar. De Nederlanders wisten zich in de koloniën te handhaven door het – in moderne termen uitgedrukt – op een akkoordje te gooien met de oude Javaanse bestuurselite. Zij hadden dit systeem overgenomen van de Engelsen, die in de napoleontische tijd Java en delen van de andere Indonesische eilanden hadden veroverd.

In navolging van de Britten zorgen de Nederlanders ervoor dat de sultans, regenten en andere traditionele machthebbers hun posities konden behouden of zelfs versterken. Zij kregen bovendien een toelage van de Nederlands-Indische gouvernement – maar die was onvoldoende voor een vorstelijke manier van leven. Omgekeerd zorgden de Javaanse heersers ervoor dat hun onderdanen de Nederlandse aanwezigheid accepteerden en zelfs producten gingen verbouwen ten behoeve van de Nederlandse markt. Dat zij, de Javaanse boeren, hierbij uiteindelijk geen baat hadden, spreekt vanzelf. Een deel van hun waardevolle landbouwgrond kon immers niet langer worden aangewend voor hun eigen voedselvoorziening, en hetzelfde gold voor hun tijd. Daar kwam nog bij dat hun vorsten – soms noodgedwongen, zoals u zelf hebt uitgelegd – regelmatig een beroep op hen deden, en hen dwongen tot onbetaalde arbeid. Herendiensten heette dat toen; slavenarbeid zouden wij het nu noemen. Het Nederlandse bestuur werkte dit in de hand, en deed tegelijk niets of in elk geval veel te weinig om dit te voorkomen.

Misbruik van gezag, zo noemde u het – in navolging van de Nederlandse overheid. Want het was verboden, ook volgens de officiële Nederlands-Indische wetgeving. Het was verboden, en toch deed uw boek een rilling door het land gaan.

Dit alles is u bekend. Sterker, u weet het beter dan wie ook, want u hebt het wereldkundig gemaakt. Maar de gevolgen van Max Havelaar voor de koloniale politiek hebt u stelselmatig onderschat. U hebt altijd volgehouden dat men uw Havelaar wel las, maar dat zulks niet tot verbeteringen in de koloniën leidde. Wél tot veranderingen, zoals u in een sarcastische bui eens hebt toegegeven.

Er is ná en ten gevolge van dat boek, in Indië geschied wat er met Jan Klaassen’s horloge gebeurde. Men had die wysgeer de opmerking gemaakt dat het werk vuil was en daarom verkeerd liep. Fluks wierp hy ’t in de goot, en reinigde ’t met een stalbezem. Volgens andere tradities van de Haagse poppenkast zette onze politicus er den hak van z’n klomp op. Ik kan de lezer verzekeren dat er werkelyk veel veranderd is in dat horloge!

Maar misschien was het nog te vroeg, misschien zorgde het uitblijven van persoonlijk eerherstel ervoor dat u de invloed van uw boek niet naar waarde kon schatten. Want er gebeurde wel degelijk iets. Uw werk werd gelezen, in de eerste plaats door degenen die het bestuur in de koloniën vorm gaven: de bestuursambtenaren. Een van hen stelde vast: ‘Het gehele regeringsstelsel is sedert in vele opzichten gewijzigd. En wie durft te ontkennen, dat Multatuli’s meesterwerk daartoe de stoot gegeven heeft?’ Na uw dood veranderde het complete beleid en werd de kolonie niet langer beschouwd als een wingewest, maar als een gebied waar de op een andere wijze ‘iets groots’ viel te verrichten: door onderwijs en armoedebestrijding of, in de woorden van die tijd: de verheffing van de bevolking. Dit moest worden gefinancierd met de inkomsten uit de kolonie, die dus niet langer het ‘moederland’ ten goede zouden komen. Dit was het rechtstreekse gevolg van uw Havelaar.

En daar bleef het niet bij.

Het resultaat van de nieuwe politiek was wel dat sommige Indonesiërs onderwijs kregen en leerden lezen en schrijven in het Nederlands. Zodoende waren ze ook in staat Max Havelaar te lezen. Roeslan Abdulgani, voormalig strijder voor de onafhankelijkheid van Indonesië en in de jaren vijftig minister van Buitenlandse Zaken van dat land schreef: ‘De nationalistische en patriottische geest van mijn generatie werd door dit werk van Multatuli aangevuurd.’ Na de onafhankelijkheid doopte de Indonesische marine haar vlaggenschip de Multatuli.

Dit alles zou u hebben verbaasd, want uw boek had natuurlijk helemaal geen antikoloniale boodschap. Maar de strekking van Max Havelaar, ‘de Javaan wordt mishandeld’, inspireerde de onafhankelijkheidsstrijders en leidde ertoe dat u daar lange tijd bekend stond als ‘de enige goede Nederlander’.

Geachte heer Douwes Dekker, de Javaan wordt nog steeds mishandeld. Nederland is zijn Aziatische koloniën lang geleden kwijt geraakt, maar Max Havelaar is er niet minder actueel door geworden. Wie lezen kan, weet dat het boek, honderdvijftig jaar na verschijnen, van toepassing is op Indonesië – maar allerminst op dat land alleen. Tijdens uw leven werd uw boek al vertaald, naar het Frans en het Engels. De lezers van die talen, Britten, Fransen en anderen, begrepen dat ook in hún koloniën misbruik van gezag werd gemaakt.

Maar ook de Belgen konden zich uw boodschap aantrekken. Zij hadden in 1885 een reusachtig gebied in Afrika in handen kregen. ‘Een constitutionele Dr. Jekyll en een koloniale Mr. Hyde’, zo typeerde de Nederlandse historicus H.L. Wesseling koning Leopold II, en daarmee gaf hij het verschil weer met de traditionele koloniën. De Nederlandse koning had niets over het koloniaal beleid te zeggen. ‘De’ Kongo was daarentegen een persoonlijke aangelegenheid van Leopold. Het misbruik van gezag was er niet minder om. De Congolese Javanen werden mishandeld, verdreven en vermoord.

Sindsdien is het niet eenvoudiger geworden. De Nederlanders zijn uit hun koloniën verdreven, maar de Javanen worden nog steeds mishandeld. Op hun beurt mishandelen de Javanen echter ook de Papoea’s op het voormalige Nieuw-Guinea, dat nu West-Papoea heet. De Belgen hebben hun Afrikaanse bezittingen eveneens opgegeven, maar de misstanden zijn gebleven. Ook elders in de wereld is het met de koloniale bezittingen zo goed als voorbij, maar tegelijk is er weinig veranderd: de voormalige kolonisatoren spannen nog altijd samen met lokale machthebbers. En dus worden overal mensen mishandeld en misbruikt, en bepaald niet minder dan in 1860. Dit alles misschien niet met officiële toestemming van Belgen en Nederlanders of andere voormalige koloniale machten, maar ze gedogen het wel, uit slapte of onverschilligheid, en ook omdat ze er vaak baat bij hebben… op korte termijn.

Multatuli, in Max Havelaar beloofde u dat u zou ‘toenemen in kracht en scherpte van wapenen, naarmate het zal nodig wezen’. U hield woord, u schreef nieuwe boeken waarin u het opnam voor de Javanen in Nederlands-Indië en voor de ‘Javanen’ in Europa, waarmee u doelde op de arbeiders, vrouwen en anderen wier rechten geschonden werden geschonden – zo ze al rechten hadden. Ook de Vlamingen rekende u daartoe; het heeft er zelfs even op geleken dat u een rol zou gaan spelen in de Vlaamse beweging.

Uw werk blijft onverminderd actueel. Dat geldt ook voor Max Havelaar. En daarom is het goed dat het honderdvijftigjarig bestaan van dit boek op grote schaal wordt gevierd, in België, waar u het schreef, in Nederland, waar het werd uitgegeven, en ook in Indonesië, waar het zich afspeelde.

Maar het belangrijkste is dat men uw Havelaar koopt, leent of downloadt. Want uw boek moet gelezen worden, zolang er nog ergens op de wereld een Javaan wordt mishandeld.

Beste Multatuli, ... [1] geschreven door Dik van der Meulen in: Column

Tags: dik van der meulen, eduard douwes dekker, h.l. wesseling, leopold ii, max havelaar, multatuli, w.r. van hoevell

Prijsvraag: wie moet de zorg voor dialecten dragen?

Tue, 16 Feb 2010 10:00:00 +0100

Volgende week maandag vindt in FARO een avond plaats die draait rond de prolematiek van de dialecten en streektalen. De titel van de avond stelt direct het probleem: Taal of tongval. Dialectzorg in Vlaanderen en Nederland tussen taalpolitiek en erfgoedbeleid.

deBuren wil alle bezoekers van de website graag de kans geven om een voorschot te nemen op de centrale vraag van de avond: moet de zorg om dialecten uit de taalpolitiek worden losgeweekt? Is deze zorg niet een typisch onderdeel van immaterieel erfgoedbeleid? Of is de vraag naar de status van (streek-)talen en dialecten juist bij uitstek een politieke vraag?

Formuleer een antwoord in vijf á tien zinnen via de reageerknop hieronder en maak kans op het boek waarrond de avond draait: Taal of tongval? De gespleten Limburgse kus, oraal erfgoed en taalpolitiek van Rob Belemans.

En wie weet hoe jouw perspectieven de sprekers van die avond nog kunnen beïnvloeden?

Prijsvraag: wie moet de zorg voor dialecten dragen? geschreven door deBuren in: Nieuws

Tags: rob belemans

Botsneus

Mon, 15 Feb 2010 13:22:00 +0100

Als kind van vijf hebben we - één keer - een kleine botsing meegemaakt. In Italië was dat. In een Fiat 500. Een tante reed verstrooid een parkeerplek uit en knal: een auto in haar gat. Broertje en ik werden lichtjes naar voor gekatapulteerd. Bloedneuzen. Van een whiplash had toen nog niemand gehoord. We denken er aan terug, vandaag. Met dat dodelijke treinongeluk in Buizingen in het achterhoofd. In niets is het met elkaar te vergelijken, maar wat we ons herinneren van onze minimalistische pech, is dat de omstaanders ons deden schreeuwen. Niet de botsing zelf. Goedmenende Italiaanse handen sleurden ons uit dat kleine wagentje alsof we aan de dood waren ontsnapt. Jezus en de maagd Maria werden erbij geroepen. Er werd veel te hard over onze haren gestreeld. Nog snikkend en in kleermakerszit prutsten we met onze vingertjes in de gaatjes van de travertijnen stoep. We moesten wachten. Op de politie. Al wie niet op die trein zat vanmorgen wacht ook. Op nieuws. Een menselijke fout is niet uitgesloten. Rood licht genegeerd? En de ene locomotief zou geen botsneus hebben gehad. Het verandert niets aan wat gebeurd is. Het hoe en het waarom. Het plaatst ons veilig op de stoep. Onder voorbehoud.

Botsneus geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker

Beeldcolumn: 'Zoek de overeenkomsten' (3)

Mon, 15 Feb 2010 13:22:00 +0100

Deze week haar derde beeldcolumn in de reeks 'Zoek de overeenkomsten'.

Beeldcolumn: 'Zoek de overeenkomsten' (3) geschreven door deBuren in: Column

Tags: barbara stok, beeldcolumn, overeenkomsten, tekening

Choco

Fri, 12 Feb 2010 14:06:00 +0100

Las u het ook? Een keur Belgische gevangenen wil helemaal niet naar die fraaie cellen over de grens. Tilburg is hen te ver. Wie gaat hen daar komen opzoeken? Hoe moet dat straks met hun re-integratie? Procederen dan maar. Al wie een klacht heeft ingediend eist 500 euro per dag van de Belgische staat omdat hij geen antwoord krijgt op de vraag waarom precies zij moeten verhuizen. Met carnaval voor de deur dachten wij daarop het volgende antwoord te formuleren: er staat een paard in de gang. De rechten van de mens lijken ons hiermee niet geschonden. Laten we ons dus vooral met fundamentele problemen bezighouden. Onze chocolade, om een voorbeeld te geven. Geen enkel bezwaar tegen snoepen, uiteraard. Maar wist u dat er – anno 2010 – nog steeds kindslaven worden gebruikt op de cacaoplantages? Wij waren er ons niet van bewust, tot de campagne van Oxfam er ons gisteren op attendeerde. Waar hebben zij de vrije keuze? Wie procedeert er voor hen? Nergens. Niemand. En schuldgevoel is ook geen drijfveer. Overtuiging moet ons brengen naar het hart. Dat smelt als het moet.

Choco geschreven door Astrid Wittebolle in: Grenskijker