deBuren

De wereld staat in brand. Wie het economische nieuws bijhoudt, ziet de ene na de andere jobstijding voorbij komen. Vorige week ging het om de nationalisering van de Amerikaanse hypotheekgiganten Fannie Mae and Freddie Mac. Deze week was de ondergang van de prominente zakenbanken Merrill Lynch en Lehman Brothers voorpaginanieuws. Volgende week gaat het misschien over een megamiljarden verslindende redding van AIG ? de grootste verzekeraar van de Verenigde Staten en de wereld. Deze rampspoed gaat niet aan België voorbij. De Belgische banken verliezen honderden miljarden. Een nationale trots als Fortis kwakkelt van de ene crisis naar de andere tegenvaller. Als dat maar goed blijft gaan. En de ineenstorting van het mondiale financiële bouwwerk vormt bepaald niet de enige kwestie die aandacht behoeft. De vergrijzing komt eraan. De structurele energie- en voedseltekorten in de wereld verdwijnen niet ten gevolge van tijdelijke conjuncturele tegenspoed. Het razendsnel opwarmende klimaat gaat ook gepaard met een stijging van de waterspiegel tussen De Panne en Knokke. De indrukwekkende opkomst van economieën in het Oosten vraagt om een antwoord. In deze barre en uitdagende tijden biedt de Belgische politiek een merkwaardige aanblik.

Terwijl de wereld in brand staat, vervolmaakt de Belgische regering een uitzonderlijke vaardigheid: het langdurig volhouden van een surplace. In het sprintnummer van het baanwielrennen is deze vaardigheid onmisbaar. Dat geldt niet voor een regering in tijden van mondiale turbulentie. Het is alsof de brandweer een uitslaande brand aanschouwt met de blusapparatuur veilig achter slot en grendel opgeborgen. Of alsof de kapitein en stuurmannen van een mammoettanker middenin een orkaanstorm in het ruim beraadslagen over de nieuwe inrichting van de stuurhut. België kan zich deze status quo der verstijving niet veroorloven. De Belgische economie dreigt te belanden in een toestand van stagflatie ? de dodelijke combinatie van economische krimp en oplopende prijzen. De enorme staatschuld hangt als een zwaard van Damocles boven de vergrijzende samenleving. De slappe kustbescherming gaat zich ooit wreken. Steevast lopen economische hervormingen vast in verouderde communautaire verhoudingen. In plaats van zich hierom te bekommeren, komen Leterme cum suis tot de ontdekking dat de Koekelberg toch geen heuvel in de Vlaamse Ardennen is. Hoe langer hoe meer wordt duidelijk dat het Belgische staatsbestel niet meer van deze tijd is. Het is misschien geestig voor buitenstaanders om met geamuseerde verwondering naar te kijken. Het is echter volkomen ongeschikt om een hervormende machinerie in gang te zetten die België klaarstoomt voor de uitdagingen van de toekomst. Zolangzamerhand moet de vraag worden gesteld of de Belgische politiek wel in staat zal zijn om zichzelf aan de eigen haren uit het moeras te trekken. Mij lijkt het raadzaam een paar excellente buitenlandse experten te vragen enkele blauwdrukken voor een staatshervorming uit te werken. Zonder tussenkomst van Belgische politici zou daarna de bevolking zich daar in een referendum over kunnen uitspreken.

Arjen van Witteloostuijn is onderzoekhoogleraar economie aan de Universiteit Antwerpen.