deBuren

 "Noem mij, bevestig mijn bestaan, /Laat mijn naam zijn als een keten./ Noem mij, noem mij, spreek mij aan,/ o, noem mij bij mijn diepste naam.// Voor wie ik liefheb, wil ik heten." Ik herinner me dit gedicht van Neeltje Maria Min nog van op de schoolbanken. Toen vond ik de boodschap vanzelfsprekend, vandaag heb ik er problemen mee.

Eos-magazine, mijn broodheer, vierde eind oktober zijn 25ste verjaardag. Het wetenschapsblad werd een kwarteeuw geleden boven de doopvont gehouden ten tijde van de enorm populaire beurs Flanders Technology. Toenmalig hoofdredacteur Jef Anthierens dweepte met de klassieken en gaf het techblad de naam van de Griekse godin voor de dageraad. Eos moest symbool staan voor het dagen van een mooiere, betere wereld.

Goeie naam? Voor trouwe abonnees lijkt de betekenis logisch. Bij mensen die het blad niet kennen, roept het heel vreemde associaties op. De ergste was 'dat blad over haartooi?'. In die zin sluit het droge Natuur en Techniek of Science & Vie heel wat foute mogelijkheden uit. Zou Eos nu in meer huis- en wachtkamers liggen had Anthierens 25 jaar geleden iets minder vanuit zijn eigen denkwereld gedacht?

Op 8 oktober, rond 13u39, was het mijn beurt. Ik moest mijn dochter officieel een naam geven. Voor de nieuwsgierige buitenwereld was het een hele tijd lang plagend 'ons Sofietje' geweest. Toen de gynaecoloog op het moment suprême naar de naam vroeg, kwamen de klanken M-au-rien hortend uit mijn keel. Moeizaam, door de emoties maar ook door het definitieve karakter van het benoemen. Alle mogelijkheidzin was in één klap tenietgedaan. Nog voor ik haar had aangeraakt, had ik het weerloze meisje al vergiftigd met tekens, betekenis, verwachtingen en mode.

Een naam kiezen voor wat biologisch en evolutionair gezien het belangrijkste uit je leven is, is voor een perfectionist en fulltime twijfelaar je reinste terreur. Te veel keuze en tegelijk te veel naamgenoten, te veel associaties, te veel te vermijden nabootsingen, te veel te ondervangen spelling- en uitspraakmoeilijkheden, te veel ongewenste rijmwoorden, ... Maar vooral te veel verwachtingspatronen die het kind krijgt opgespeld, waar het niet om gevraagd heeft en waarop het ? alleen al door een gebrek aan taal ? niet onmiddellijk kan reageren.

Nomen est omen. Welke imperialistische toekomst hadden mijn ouders voor ogen toen ze mij 'de goede heerser' noemden?! Maurien zelf heeft, zo blijkt nu, een wat onduidelijke leidraad voor dit leven meegekregen: het ene boek zegt 'Moor, inwoner van Mauretanië', een ander boek zegt 'zie Maria'. Bien étonnés de se retrouver ensemble. Maar een website geeft aan dat het Iers is en 'bitter' of ook wel 'ster van de zee' betekent. Ze heeft dus best wat keuzevrijheid.

Het leven begint met een egocentrische daad van de ouders: de naam. En dan heb ik het niet alleen over de 'Elvissen' op deze wereld, 'Talula does the Hula from Hawaii' (Nieuw-Zeelandse ouders werden hiervoor uit hun ouderlijke macht gezet) of 'E', 'R', 'Scooter', 'Funny' of 'Reet', waar de ambtenaren van de burgerlijke stand en de rechterlijke macht blijkbaar geen verhaal tegen hadden. Neen, een neutrale naam geven is even egocentrisch, want behoudsgezind, weinig gedurfd, en wie weet wordt je kind juist enorm creatief en vooruitstrevend. Maar je kunt zo'n wezentje niet 'niet noemen'. Niet niet beïnvloeden. Niet niet jouw denkwereld opleggen. Een aardige paradox.

Ik vraag het me af: zou Maurien anders evolueren hadden we haar Angèle genoemd, of Paris of Zsa Zsa? In hoeverre beïnvloedt taal de werkelijkheid? Bepaalt haar naam haar overlevingskansen in de éénentwintigste-eeuwse struggle for life?

Ik heb ondanks alle geboortegeluk een vreemd verlangen naar haar puberteit en jongvolwassen jaren. De periode waarin ze de figuurlijke navelstreng doorknipt, de tijd waarin andere verhalen haar brein zullen beïnvloeden. Ik denk nu al aan het gedicht 'Vertrek van dochters' van Rutger Kopland, waar een vriend onlangs aan de telefoon over sprak. "Ze moesten inderdaad gaan, ik had het gezien/ aan hun gezichten die langzaam veranderden/ van die van kinderen in die van vrienden,/ van die van vroeger in die van nu.// En gevoeld en geroken als ze me kusten,/ een huid en een haar die niet meer voor mij/ waren bedoeld, niet zoals vroeger,/ toen we de tijd nog hadden. (...) Nu ze weg zijn kijk ik uit hun ramen en zie/ precies datzelfde uitzicht, precies die/ zelfde wereld van twintig jaar her,/ toen ik hier kwam wonen."

Op het geboortekaartje van Maurien liet ik, als compensatie voor mijn misdaad van de naamgeving, de volgende paar verzen afdrukken:

Scrabble

Ruil je naam, lief kind, voor een handvol blanco letters.
Snoer de vierkante taal waaruit je ontstond
dicht en zoek je nooit voltooide vorm.

Verzet je tegen de letter. Wantrouw woordwaarde.
Schaaf je aan de wereld. Hou van het dier, van het ding.
Hou van mij. Negeer imperatieven.

Wie denkt een kind tot het zijne te maken
ziet niet hoe het kantelt en wint.
Een kind woelt een vader om
tot nooit nog dezelfde man.

Reinout Verbeke is nieuwscoördinator van het wetenschapsblad Eos en dichter. Hij staat op vrijdag 7 november op De Nachten met zijn literaire poprockband Reinout met Nevenwerking.