deBuren

Bij de BBC zag ik ooit een documentaire over de ontstaansgeschiedenis van de Zuid-Afrikaanse muziekstijl die door Paul Simon en Lady Blacksmith wereldberoemd werd. Op meesterlijke wijze namen de makers de kijker mee terug in de tijd, naar de basis van deze vorm van Afrikaanse muziek waar de invloed van de psalmen uit de witte kerk duidelijk te horen was.

De zwarte bevolking mocht zich in de tijd voor de afschaffing van de apartheid na het invallen van het donker niet meer op straat bevinden. Men zorgde er dus voor om al voor het donker werd bij elkaar te zijn. Zo brachten ze dan gezamenlijk de nacht door onder het zingen van deze vorm van accapella muziek. Op die manier ontwikkelde de muziekstijl zich en op een gegeven moment ontstonden er verschillende zanggroepen, die gekleed in de meest kleurrijke pakken met elkaar streden om wie de zangkunst het best beheerste. Zo ontstond een muziek die zich tot een van de populairste genres van het Afrikaanse continent mocht rekenen. Dankzij de samenwerking tussen Lady Blacksmith Mambazo en Paul Simon brak de stijl door op wereldniveau.

De documentaire maakte veel indruk op me. Door de BBC kreeg een Europees publiek inzicht in de achtergrond van een muziekstijl die ze van de radio kenden. Het vertelde ook iets over de positieve bijdrage van het zwarte continent op het gebied van muziek.

De documentaire liet me niet los. Waarom hield de Nederlandse televisie zich in navolging van de BBC niet meer bezig met het portretteren van de cultuur van de landen van herkomst van de Nieuwe Nederlanders? Dit zou een positieve bijdrage kunnen leveren aan de intergratie van die groepen binnen de samenleving. Teveel wordt de nadruk gelegd op negatieve en stereotiepe zaken uit die landen.

Bolletjesslikkers, Bouterse, decembermoorden, vrouwenbesnijdenis, vrouwenonderdrukking, kinderarbeid; onderwerpen die de kijker zeker niet onthouden mogen worden. Maar voor een evenwichtige beeldvorming is het wel van belang ook de andere kant te laten zien.

Ook in Suriname zijn er verschillende muziekstijlen die door de emigratie van grote groepen Surinamers naar Nederland hun weg naar dit land hebben gevonden. Op de nationale radio en televisie is daar weinig of niets van te horen. Wil je als programmamaker migrantengroepen bereiken, dan ben je er niet met af en toe een item over die groepen. Men wil tussen de programma's door ook muziek of berichten vanuit de eigen groep horen. Dit verklaart het succes van de lokale televisie- en radiostations. Bij veel Surinaamse gezinnen staat de radio de hele dag afgestemd op één van deze zenders die niet alleen nieuws uit eigen land, interviews met bekenden uit de eigen gemeenschap, activiteiten binnen de groep brengen, maar ook luisteraars aan het woord laat met hun mening over bepaalde actuele onderwerpen die de gemeenschap betreffen.

Het bestaan van deze zenders valt enerzijds toe te juichen, anderzijds vormt het een bedreiging voor de broodnodige integratie.

De lokale media hebben hun bestaansrecht bewezen. Ze bereiken een doelgroep die door de landelijke media nauwelijks of helemaal niet bereikt wordt. Ze zorgen voor de nodige, maatschappelijke en politieke betrokkenheid van Nieuwe Nederlanders bij de maatschappij. En houden hen op de hoogte van de gebeurtenissen in het land van herkomst. Maar het gevaar bestaat dat hierdoor groepen geïsoleerd raken van de samenleving.

Ook over de doorsnee commercials op de Nederlandse televisie valt het een en ander op te merken. Neem bijvoorbeeld de enthousiaste scheerverhalen die witte mannelijke modellen met hun Europese haren te berde brengen! Hoe ze in extase getuigen van het genot van het nat scheren of van het gebruik van het scheerapparaat... Hoe hun geschoren kaken hun aan het begin van een drukke werkdag vanuit de spiegel terugblikken... Een knagend gevoel zet zich dan iets boven mijn middenrif vast, als reactie op de zelfingenomen glimlach die op het gezicht van het model verschijnt, wanneer hij zijn kin tussen duim en wijsvinger neemt en het effect van mes en schuim of scheerapparaat bewondert. Zonder uitzondering gebruikt men witte modellen om het scheren te propageren. Droog, met een elektrisch scheerapparaat. Of, sinds kort, vochtig met het nieuwste snufje op scheergebied: het elektrisch apparaat waaruit met een druk op de knop een verzachtende crème vrijkomt. Waar men gebruik maakt van zwarte mensen voor het aan de man brengen van een product vervalt men veelal in stereotypen. Een zwarte slecht Nederlands sprekende vrouw met een pak yoghurt op haar hoofd, alsof ze naar de rivier loopt om de waterbak de vullen. Of een Surinaamse jongeman op versiertoer met naar knoflook stinkende adem, waardoor alle meisjes voor hem op de vlucht gaan, om bamimix te verkopen.   

Bij de meeste instituten in ons land houdt de multiculturele samenleving op bij de voordeur. Dat geldt ook voor de televisie en de reclamebureaus. Op een willekeurige redactie kom je weinig tot geen gekleurde medewerkers tegen. Dit is niet bevorderlijk voor een evenwichtige programmering die recht doet aan de bevolkingsamenstelling. De landelijke televisie benadrukt waar het de Nieuwe Nederlander betreft teveel de problemen die de integratie van deze groepen binnen de Nederlandse maatschappij met zich mee brengt. Succesverhalen bereiken slechts mondjesmaat het grote publiek. Het succes van programma's als Raymann is laat van Jörgen Raymann, en de reacties van een breed publiek op het succes van mijn debuutroman De koningin van Paramaribo, laten zien dat er bij het grote publiek, anders dan programmamakers veronderstellen, wel degelijk interesse bestaat voor onderwerpen voor en door de bril van de Nieuwe Nederlander.

Zolang de ramen en deuren van de productiehuizen voor televisieprogramma's en reclamebureaus gesloten blijven voor Nieuwe Nederlanders, zal het moeilijk zijn verandering te brengen in het huidige televisieaanbod. De redacties van de productiehuizen en de burelen van reclamebureaus dienen een afspiegeling te zijn van de samenleving om daar verandering in te brengen.         

Clark Accord is een Surinaamse schrijver en publicist. Van zijn debuutroman De koningin van Paramaribo zijn meer dan 100.000 exemplaren verkocht. Voor deBuren schrijft hij maandelijks een column.