deBuren

re: Dorian van der Brempt pleit voor een genereus en cultuurvriendelijk Vlaanderen

Door Chrétien Breukers 07/04/11 (1 jaar geleden)

Dorian van der Brempt, uw directeur van DeBuren, heeft een geweldig CV: "Dorian van der Brempt was directeur van boek.be en adviseur van de Vlaamse ministers van cultuur Van Grembergen en Anciaux. Hij doceerde aan de Design Academie in Eindhoven en was tot 1999 partner in Enthoven Associates Design Consultants. Regeringscommissaris bij het Vlaams Fonds voor de Letteren. Studeerde Romaanse Filologie. In 1986 publiceerde hij met Marc Van Dyck Monologen met Jan Hoet, Uitg. Kritak."
Hij is dus een cultuurambtenaar en daar is niets mis mee. Tenminste, niet met het tweede deel van die samengestelde term; ambtenaren kunnen, overal en altijd, rekenen op mijn warme sympathie. Zo gauw ze echter in dienst staan van iets anders dan de overheid, zoals bijvoorbeeld in dit geval van de cultuur, ontstaat er een onontwarbaar netwerk van belangenverstrengeling, waarin de cultuurambtenaar gevangen zit en dat hem het zicht op het eigen vakgebied ontneemt. Hij ziet alleen nog maar wat zich binnen zijn eigen net bevindt.
In zijn meest recente opiniestuk op uw website reageert Van der Brempt op een lezing van de Vlaamse minister Joke Schauvliege: "Zuurstof en meerstemmigheid voor de kunsten". In haar lezing gebruikt Schauvliege, naast het gewone politieke jargon, een bijna ecologische benadering van de kunsten, waarin woorden als "duurzaamheid" een rol spelen. Maar de voornaamste boodschap lijkt me toch, dat er bezuinigd moet worden, althans, dat er niet meer geld bij zal komen.
Echt fraai wordt de toespraak van Schauvliege als ze even opstijgt, en het... creatieve proces beschrijft. "Elke artistieke praktijk vertrekt immers vanuit de creativiteit van de kunstenaar. De belangrijkste uitgangspunten bij de beoordeling van zowel projectmatige als meerjarige subsidieaanvragen zijn kwaliteit, meerstemmigheid en vernieuwing."
Het betekent niks, maar in een toespraak kom je er mee weg. Echter, het is niet de speech van Schauvliege die ik wil behandelen, maar de reactie erop van Van der Brempt, de man die gelet op zijn CV geen onbekende is in de politieke arena. Hij weet hoe de hazen lopen. Hij kent zijn pappenheimers. In zijn buurt lopen de ministers net even rechter.
Ik wil hem daarom serieus nemen, als iemand die een grote semi-marktpartij vertegenwoordigt. Ik ben benieuwd naar wat zo iemand precies vindt. De gewone politieke prietpraat laat ik daarbij buiten beschouwing. Die is voor de bühne. Ik richt me op een ander aspect, dat in zijn reactie naar voren treedt. Van der Brempt gelooft in de helende kracht van kunst en cultuur.
Ik citeer: "Partijgenoot (van Schauvliege, CB) Van Deurzen is minister van Welzijn. Waarom kunnen we onze relatie met kunst en cultuur niet beschouwen als een vorm van geestelijke gezondheid. Wij zullen samen verarmen tijdens de volgende decennia, dat is een zekerheid maar niet zo erg als wij maar kunnen blijven genieten van schoonheid en wijsheid en daarvoor hebben wij kunstenaars en hun verbeelding nodig."
Deze passage jaagt mijn verbeelding behoorlijk op. Ik zie ineens voor me hoe een van mijn kindskinderen in een klein huis aan een lege tafel zit te kijken in een leeg bord. Naast dat bord: een dichtbundel van, zeg, de Rilke van die tijd. Ze leest de toekomstige equivalenten van de regels "Da stieg ein Baum. / O reine Übersteigung! / O Orpheus singt! O hoher Baum im Ohr! / Und alles schwieg. Doch selbst in der Verschweigung / ging neuer Anfang, Wink und Wandlung vor...." En het kindskind is arm en heeft honger, maar voelt zich gelukkig.
Van der Brempt stelt: "Cultuur is een vitamine geen antibioticum. Wij moeten niet meer geld steken in steeds duurdere zorgen wij moeten investeren in duurzaam geluk en dat betekent o.a. investeren in kunst en cultuur en cultuureducatie."
Ik snap dat niet helemaal. De aanleg van gesloten riolen deed meer voor de levensverwachting van de mens dan, zeg, het oeuvre van Jan Steen. De leerlingen die cultuureducatie ondergaan hebben betere gebitten dan de leerlingen die 100 jaar geleden een vers van Guido Gezelle van buiten moesten leren. Wás cultuur dan maar een antibioticum, denk ik. Er is nog nooit een toneelstuk geweest dat iemand van longontsteking genas, al zijn er talloze toneelschrijvers aan tbc overleden.
Het lijkt wel of Van der Brempt een holistisch, kennisvijandig kunstbegrip hanteert, waarin het goed en gezond eten is van een soort creatieve oersoep. Dat is op het eerste gezicht een kunst-bejahende houding, maar toch wrikt er iets. Maar wat? Ik citeer nogmaals:
"Ons gezond verstand en onze gezonde nieuwsgierigheid zeggen ons dat het goed is dat culturele impulsen gegeven worden vanaf de kleuterschool tot in de bejaardenflat. Als wij straks met onze titanium knieën, ellebogen en heupen, met onze bypasses en chemische hulpmiddelen gemiddeld honderd worden, dan zal het goed zijn dat wij ons nog veel schoonheid kunnen herinneren."
Misschien is dat wat er wrikt.
Van der Brempt kent kunst en cultuur automatisch een kracht toe, die voor alle mensen geldt en in alle levens geldig is. Mijn opa van moederzijde, om maar eens iemand te noemen, vond in zijn laatste jaren troost in de vier glazen jenever die hij per dag mocht drinken. De jenever bevatte geen vitaminen en doodde wellicht zo nu en dan een bacterie, maar het was geen antibioticum. Het zou dan ook een gotspe zijn, als ik jenever zou gaan voorschrijven aan alle bejaarden (al zou het wel een geinig effect op sommige bejaarden hebben).
Morfine helpt beter tegen de pijn dan een dansvoorstelling van Anna Teresa De Keersmaeker. Een gedicht van Hugo Claus kan de aandacht van iemand die een hartaanval voelt naderen misschien even afleiden van het onvermijdelijke, de hartaanval blijft er niet van weg. Van der Brempt gelooft heilig in de werking van kunst en cultuur, dat wil ik hem nageven, maar zijn geloof krijgt in dit opiniestuk een wat bigot en holistisch karakter.
Kunst en cultuur horen bij het leven, ongetwijfeld, maar niet bij ieders leven. Sommige mensen lijden een volledig leven, geheel kunst- en cultuurvrij, en ik zou die mensen (al begrijp ik ze niet) hun leven niet willen veranderen.
Een laatste citaat: "Kunst en cultuur kunnen een humuslaag zijn voor industriële vernieuwing en commerciële creativiteit maar zij zijn er op de eerste plaats nodig om ons empatisch vermogen en onze weerstand tegen pijn en verdriet groter te maken."
Hier komen we, denk ik, bij de kern van Van der Brempts betoog. Het is niet alleen holistisch, het is ook... christelijk. Of katholiek. De mens is op de aarde om pijn te lijden en verdriet te hebben. Daarna sterft hij. Omdat de hemel misschien niet meer het meest voor de hand liggende artikel is om de mensen voor de neus te hangen, hangt Van der Brempt er kunst en cultuur voor. Kunst en cultuur waarvan hij het offerblok bewaakt.
Kunst en cultuur zijn belangrijk, maar zeker niet voor iedereen. Subsidie is onontbeerlijk, maar een krachtige cultuurambtenaar zou pleiten voor meer geld, zonder daarbij meteen een ethisch-religieuze keel op te zetten. Voor een ambtenaar die dat zou doen, zou ik veel bewondering hebben. Kunst is namelijk geen vitamine, maar een serieus te nemen, semiopenbare bedrijfstak.